Bezwzględny – definicja i znaczenie słowa
Słowo bezwzględny według słownika języka polskiego przyjmuje następujące 3 znaczenia:
- Surowy, nieustępliwy, pozbawiony litości – odnoszący się do osoby, działania lub postawy, która nie okazuje pobłażania ani wyrozumiałości.
- Stanowczy, całkowity, bezwarunkowy – używany w znaczeniu „absolutny”, „niepodlegający ograniczeniom” lub „niezależny od okoliczności”.
- Dotyczący skali bez odniesienia do porównania względnego – zwłaszcza w terminologii naukowej i technicznej, np. w wyrażeniach typu bezwzględny wiek.
Odmiana słowa bezwzględny przez przypadki
Wyraz bezwzględny odmienia się przez przypadki, liczby i rodzaje jak typowy przymiotnik. Poniższa tabela pokazuje poprawną odmianę w liczbie pojedynczej i mnogiej.
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | bezwzględny | bezwzględni / bezwzględne |
| Dopełniacz | bezwzględnego | bezwzględnych |
| Celownik | bezwzględnemu | bezwzględnym |
| Biernik | bezwzględnego / bezwzględny | bezwzględnych / bezwzględne |
| Narzędnik | bezwzględnym | bezwzględnymi |
| Miejscownik | bezwzględnym | bezwzględnych |
| Wołacz | bezwzględny | bezwzględni / bezwzględne |
Przykłady zastosowania słowa bezwzględny – korpus języka polskiego
Słowo bezwzględny pojawia się najczęściej w kontekstach opisujących surowość, brak litości, całkowitość cechy albo użycia specjalistyczne, szczególnie naukowe. Poniżej przedstawiamy 3 cytaty z korpusu języka polskiego, które pokazują typowe użycie tego słowa w autentycznych tekstach:
„na naszych ziemiach, zarządzanych w sposób bezwzględny przez hitlerowską administrację, władze III Rzeszy”
„redukcji, musiał zginąć, jeśli stosował się do nich w sposób bezwzględny . Więzień taki mógł żyć, tylko wtedy, gdy korzystał z opieki i”
„dopiero przed kilku laty udało się ustalić bezwzględny wiek początku okresu kambryjskiego”
Kwalifikacja tematyczna słowa bezwzględny
Kwalifikacja tematyczna to przypisanie wyrazu do określonej dziedziny znaczeniowej, czyli obszaru, w którym słowo występuje najczęściej i w którym jego sens jest najbardziej naturalny. Pozwala to uporządkować słownictwo według tematów, takich jak psychologia, polityka, nauki ścisłe czy etyka.
W przypadku słowa bezwzględny najbardziej naturalna kwalifikacja tematyczna to:
JĘZYK OGÓLNY
↓
CECHA OSOBY / OCENA ZACHOWANIA
↓
SUROWOŚĆ, NIEUSTĘPLIWOŚĆ, ABSOLUTNOŚĆ
Słowo to należy przede wszystkim do języka ogólnego, ponieważ opisuje zarówno cechy charakteru i postawy człowieka, jak i cechy abstrakcyjne oraz terminy specjalistyczne. Najczęściej wiąże się z oceną surowości, bezlitosności lub całkowitości danego zjawiska.
Etymologia słowa bezwzględny
Wyraz bezwzględny jest formacją rodzimą, utworzoną od podstawy względny z użyciem przedrostka bez-, który nadaje znaczenie negacji lub braku danej cechy. Pierwotnie oznaczał więc coś „pozbawionego względności”, a z czasem rozwinął znaczenia odnoszące się do surowości, bezwarunkowości i absolutności.
- pol. bez- + względny → „pozbawiony względności, absolutny”
- od rdzenia związanego ze słowem wzgląd / względny
Komentarze