Dies irae – definicja i znaczenie wyrażenia
Wyrażenie dies irae według słownika języka polskiego przyjmuje następujące 2 znaczenia -
- Dzień gniewu, rozumiany jako dzień Sądu Ostatecznego, kojarzony z ostatecznym rozrachunkiem i karą.
- Tytuł i pierwsze słowa łacińskiej średniowiecznej sekwencji liturgicznej śpiewanej w mszy żałobnej i w Zaduszki.
Odmiana wyrażenia dies irae przez przypadki
Wyrażenie dies irae jest nieodmienne i zachowuje tę samą postać w każdym przypadku oraz w liczbie pojedynczej i mnogiej.
Przykłady zastosowania wyrażenia dies irae – korpus języka polskiego
Wyrażenie to pojawia się w tekstach religijnych, literackich, publicystycznych i muzycznych, zwłaszcza wtedy, gdy mowa o śmierci, sądzie, grozie albo o nawiązaniach do tradycji chrześcijańskiej.
Poniżej przedstawiamy 3 cytaty z korpusu języka polskiego, które pokazują typowe użycie tego wyrażenia w autentycznych tekstach:
się za pierwowzór słynnej średniowiecznej sekwencji mszalnej: Dies irae, dies illa. Druga część, zaczynająca się upomnieniem Dzieje ksiąg Starego...
Trumna na ziemi, zwykła skrzynka. Zakonnice śpiewają "Dies irae, dies illae". Ksiądz kończy mszę, mówi o siostrze Marii Donosy rzeczywistość...
wedle powszechnej umowy kalendarzowej groźna sobota, dzień sądu, dies irae pana profesora i calamitatis Cisowskiego. Szatan z siódmej kla...
Kwalifikacja tematyczna wyrażenia dies irae
Kwalifikacja tematyczna to informacja pokazująca, do jakiej dziedziny należy dane wyrażenie i w jakim obszarze znaczeniowym funkcjonuje najczęściej. Pomaga ona odróżnić użycie religijne, literackie czy potoczne od innych możliwych odczytań.
W przypadku wyrażenia dies irae najbardziej naturalna kwalifikacja tematyczna to:
religia i liturgia
↓
chrześcijaństwo
↓
msza żałobna i eschatologia
Wyrażenie to wywodzi się z tradycji liturgicznej Kościoła i odnosi się do motywu Sądu Ostatecznego, dlatego jego podstawowy kontekst należy do sfery religijnej. Drugie znaczenie pozostaje z tym związane jako nazwa konkretnej sekwencji mszalnej.
Etymologia wyrażenia dies irae
Wyrażenie dies irae pochodzi z łaciny i oznacza dosłownie „dzień gniewu”. Jest to początek średniowiecznej sekwencji liturgicznej związanej z mszą za zmarłych, której autorstwo tradycyjnie przypisuje się Tomaszowi z Celano. Z czasem początkowe słowa utworu stały się samodzielnym wyrażeniem funkcjonującym także poza liturgią.
- łac. dies irae → „dzień gniewu”
- łac. dies → „dzień”
- łac. ira → „gniew”
Komentarze