CH i H – zasady pisowni

Spółgłoska zapisywana w języku polskim jako CH lub H jest głoską szczelinową, tylnojęzykową, bezdźwięczną. Rozróżnienie na dwa oznaczenia graficzne nie ma związku z odmiennym sposobem wymowy i wynika z zapożyczeń zewnętrznych. Wybór poprawnego znaku jest tym trudniejszy, że nie funkcjonuje jednoznaczna reguła. O ile bowiem H występuje wyłącznie w wyrazach obcych (choć rozróżnienie to nie zawsze jest łatwe, np. hak od niemieckiego Haken), o tyle CH występuje zarówno w wyrazach obcych, jak i w rodzimych. Warto więc poznać zasady, które rozjaśnią, kiedy należy napisać CH, a kiedy H.

CH piszemy, gdy:

w wyrazie i jego formie pokrewnej zachodzi wymiana CH na SZ:
Przykłady: duch – dusza, mech – meszek, machina – maszyna
Od tej reguły istnieją jednak wyjątki, np. wataha – watasze

występuje na końcu wyrazu:
Przykłady: zuch, proch, dach
Niemniej i w tym przypadku w niektórych wyrazach zapożyczonych stosuje się pisownię H. Uzasadniane jest to wiernością zapisu wyrazów zapożyczonych w stosunku do źródeł.
Przykłady: druh, Allah (ale też Allach), Czatyrdah, Utah

występuje po literze S:
Przykłady: pascha, schody, schnąć
Wyjątkami są wyrazy, w których połączenie SH czyta się jako SZ (np. show) oraz zaczynające się od przedrostków fis- oraz dys-
Przykłady: fisharmonia, dysharmonia

pojawia się w jednej z następujących cząstek rozpoczynających wyrazy: chalko-, chiro-, chondro-, choreo-, chrono- chryzo-:
Przykłady: chalkozyn, chiromanta, chondropatia, choreografia, chronologia, chryzopraz

H piszemy, gdy:


w wyrazie i jego formie pokrewnej zachodzi jedna z następujących wymian:
H na G, przykłady: wahanie – waga
H na Ż, przykłady: druh – drużyna
H na Z, przykłady: błahy – błazen

pojawia się w jednej z następujących cząstek rozpoczynających wyrazy: hekto-, helio-, hetero-, higro-, hiper-, hipo-, homeo-, homo-, hydro-:
Przykłady: hektolitr, heliocentryzm, heterozygota, higroskopijny, hiperbola, hipopotam, homeopatia, homogenizowany, hydrologia

Reguły ujmujące pisownię CH i H dopuszczają wiele wyjątków. Dlatego w wielu sytuacjach najlepszym, gwarantującym absolutną pewność rozwiązaniem będzie skorzystanie ze słownika ortograficznego.

Komentarze

~ 6 klasista
10/3/19 4:46 PM
Czemu nauczyciele robią dyktanda
~ Kicka
9/24/19 5:58 AM
Dziękuję!
~ Janek
9/20/19 10:12 AM
Władziu znam ten bul
~ pogorzelec
9/15/19 3:34 PM
spk
~ Noob
9/15/19 3:33 PM
pomocne na dyktando
~ Merdal2008
9/5/19 5:32 PM
Pomocne na zadanie
~ władek
6/3/19 3:12 PM
okropne dostałem 1
~ Maskujący
6/2/19 11:24 AM
No nawet. Może dostanę 4+
~ sien
5/23/19 6:18 AM
No to skąd się wziął cholesterol. Zgodnie z zasadami powinien być holesterol.
~ Maśniutko
5/20/19 6:12 PM
Łatwe fest ni
~ lol
5/13/19 5:31 PM
lol
~ Makia (wieczne zielone drzewa lub krzewy)
5/12/19 3:54 PM
Kozak dostałem 2-
~ Saimon
5/7/19 7:38 PM
Może pomoże jutro się okarze
~ JDKURWE
4/28/19 1:14 PM
JD
~ Noob5912
4/24/19 6:30 PM
Wielkie dzięki na trening ortograficzny może pomoże i zdam
~ M
4/4/19 6:32 PM
DOSTAŁEM 6
~ Wloszka
4/4/19 1:26 PM
Ch-wymienia sie jeszcze na: ś(si) i s
~ sionka
4/3/19 1:43 PM
nie pomogło
~ walej
3/28/19 6:07 PM
H wymienia sie jeszcze na dz
~ xd
3/26/19 11:13 AM
xd
~ matek PL
3/25/19 2:44 PM
pomocne dostałem 1
~ Oskar
3/25/19 12:46 PM
Nie naj gorsze.
~ sylwia24
3/24/19 11:10 AM
bardo pomocne dostałam 2- >:'(
~ Ig3R
3/20/19 6:26 AM
No, nie za bardzo pomocne
~ Filip
3/18/19 5:47 PM
Pomocne
~ kasandra
3/18/19 4:02 PM
bardzo fajne dzięki.
~ !Juleczkaa
3/11/19 4:02 PM
Serio pomaga uczyłam się z tego
~ Twój stary pijany
3/5/19 6:06 PM
Dzienki pomoglo +1
~ chciałem sie wypowiedzieć na ten temat
3/5/19 5:29 PM
tak to jest właśnie
~ Nomysz
3/3/19 9:10 PM
Jutri mam dyktando
~ 33
3/2/19 2:49 PM
dostałam 6
~ Zuzula
3/1/19 6:50 AM
Super to się sprawdza dostałam 4
~ Gibi
2/26/19 3:38 PM
Super
~ 27
2/24/19 7:37 PM
fajne
~ ZIOMAL
2/20/19 9:57 AM
6+2=8
~ Ewa sonet
2/18/19 5:21 PM
Spoko
~ cbshgchw
2/17/19 6:05 PM
pomocne dostałem 4-
~ Ortograficzna.pl
2/17/19 10:08 AM
Super ale są tu nie wszystkie zasady...
~ Mądruś
2/4/19 3:46 PM
Przyda się na sprawdzian z Polaka
~ pioter
2/3/19 3:22 PM
przyda się na kartkówkę
~ bartek
2/2/19 3:58 PM
dzienki ndałem
~ Nik ważny
1/30/19 6:49 PM
10 -7=3
~ Żuliś
1/21/19 3:16 PM
Mam konkurs z polaka może sie przyda
~ Florax
1/19/19 3:54 PM
Super
~ Lolek
1/13/19 5:10 PM
Ok ale skąplikowane
~ Goha
1/10/19 6:06 PM
pomocne
~ 123456
12/16/18 1:54 PM
o co hodzi z tymi dzialaniami!?
~ jikijikijko
12/15/18 6:37 PM
3-2=1
~ kikililki00
12/15/18 6:33 PM
nie ma wszystkich zasad
~ Grażynka
12/3/18 5:34 PM
Ja to Halince strony szukam bo pasat sie zepsół to na piechote idzie
~ Mr.bateryjka
12/1/18 7:12 PM
Do dyktanda
~ pani od polaka
11/26/18 4:19 PM
NA POLSKI OK
~ Paka
11/15/18 4:34 PM
Fajne na sprawdzian!
~ Angi
11/13/18 3:52 PM
Mi się nie podoba
~ Janusz biznesu
11/5/18 8:26 PM
Passat już czeka a ja na ortografi czy czymś się znam Grażyna będzie pod wrażeniem
~ Pujok
11/5/18 7:21 PM
No ja trulwa sukam konkretów czyli np. pisowni wyrazu chciał
~ :]
10/25/18 4:38 PM
pomocne
~ Paproć
10/21/18 10:28 AM
Paproć o roślina xdxdxdx
~ andrzelka123
10/13/18 1:51 PM
PISOWNIA WYRAZÓW z "CH" • "CH" piszemy gdy wymienia się na SZ: o mucha - muszka, piechota - pieszo, ruchomy - ruszać, blacha - blaszka • "CH" piszemy w wyrazach: o chory, chlustać, chwalić, chować, echo, chaos, chór, cholesterol, charakter, choleryk, chronologia, chirurg, chemia PISOWNIA WYRAZÓW z "H" • "H" piszemy gdy wymienia się na G, Ż, Z, Ź, DZ: o błahy - błazen, wahać - waga, druh - drużyna • "H" piszemy w wyrazach: o hipoteza, heroizm, hipika, historia, handel, herbata, hańba, hardy. • "h" piszemy w wyrazach rozpoczynających się od hiper-, hipo-: o hiperbola, hipokryta
~ andrzelka
10/13/18 1:48 PM
sory huperinflacja* hiperinflacja
~ Lol
10/10/18 12:45 PM
Nice
~ Bronek Komorowski
9/26/18 9:47 AM
nie pomógło
~ Hegas
9/25/18 1:42 PM
xd
~ Super pieczarka
9/17/18 4:57 PM
No pomogło
~ Super pieczarka
9/17/18 4:56 PM
No pomocne
~ Piróg
9/10/18 7:57 PM
Bardzo spoko polecam pomocne
~ Jula
6/5/18 4:37 AM
Mam nadzieje że pomoże:)
~ Amikaa
6/3/18 7:56 PM
Dostałam 6
~ Dawid G
5/28/18 1:47 PM
Spoko dobre abu dostał bym 3
~ Ga
5/8/18 5:29 PM
Dostałem 1 przez to
~ mądruś
5/7/18 6:52 PM
pomocne :)
~ kala
5/7/18 1:35 PM
super GIT
~ Ktoś
5/6/18 8:19 PM
Bardzo pomocne .
~ Pluskwa
4/27/18 4:49 AM
Nawet pomogło
~ Żabson_To_Ziomal
4/23/18 7:20 PM
Nice
~ Paulinka
4/5/18 6:55 PM
Pomogło
~ Vshagvs
4/5/18 6:55 PM
Dzięki temu dostałam 5
~ Prestiżowy ziemniak
4/5/18 6:54 PM
Mi pomogło
~ fhveyyip88y
4/4/18 5:14 PM
kurcze trudne, a w piątek mam dyktando
~ Florek
3/17/18 10:24 AM
YYYY no ok ale za dużo jak na mój mózg :D
~ pasztet_zajebisty
3/16/18 3:42 PM
Fajnie pomogło (ironia)
~ sebastian123
3/14/18 11:20 AM
ja niewiem
~ Ju
2/15/18 6:08 PM
Pomocne na kartkòwkę