CH i H – zasady pisowni

Spółgłoska zapisywana w języku polskim jako CH lub H jest głoską szczelinową, tylnojęzykową, bezdźwięczną. Rozróżnienie na dwa oznaczenia graficzne nie ma związku z odmiennym sposobem wymowy i wynika z zapożyczeń zewnętrznych. Wybór poprawnego znaku jest tym trudniejszy, że nie funkcjonuje jednoznaczna reguła. O ile bowiem H występuje wyłącznie w wyrazach obcych (choć rozróżnienie to nie zawsze jest łatwe, np. hak od niemieckiego Haken), o tyle CH występuje zarówno w wyrazach obcych, jak i w rodzimych. Warto więc poznać zasady, które rozjaśnią, kiedy należy napisać CH, a kiedy H.

CH piszemy, gdy:

w wyrazie i jego formie pokrewnej zachodzi wymiana CH na SZ:
Przykłady: duch – dusza, mech – meszek, machina – maszyna
Od tej reguły istnieją jednak wyjątki, np. wataha – watasze

występuje na końcu wyrazu:
Przykłady: zuch, proch, dach
Niemniej i w tym przypadku w niektórych wyrazach zapożyczonych stosuje się pisownię H. Uzasadniane jest to wiernością zapisu wyrazów zapożyczonych w stosunku do źródeł.
Przykłady: druh, Allah (ale też Allach), Czatyrdah, Utah

występuje po literze S:
Przykłady: pascha, schody, schnąć
Wyjątkami są wyrazy, w których połączenie SH czyta się jako SZ (np. show) oraz zaczynające się od przedrostków fis- oraz dys-
Przykłady: fisharmonia, dysharmonia

pojawia się w jednej z następujących cząstek rozpoczynających wyrazy: chalko-, chiro-, chondro-, choreo-, chrono- chryzo-:
Przykłady: chalkozyn, chiromanta, chondropatia, choreografia, chronologia, chryzopraz

H piszemy, gdy:


w wyrazie i jego formie pokrewnej zachodzi jedna z następujących wymian:
H na G, przykłady: wahanie – waga
H na Ż, przykłady: druh – drużyna
H na Z, przykłady: błahy – błazen

pojawia się w jednej z następujących cząstek rozpoczynających wyrazy: hekto-, helio-, hetero-, higro-, hiper-, hipo-, homeo-, homo-, hydro-:
Przykłady: hektolitr, heliocentryzm, heterozygota, higroskopijny, hiperbola, hipopotam, homeopatia, homogenizowany, hydrologia

Reguły ujmujące pisownię CH i H dopuszczają wiele wyjątków. Dlatego w wielu sytuacjach najlepszym, gwarantującym absolutną pewność rozwiązaniem będzie skorzystanie ze słownika ortograficznego.

Komentarze

~ Grażynka
12/3/18 5:34 PM
Ja to Halince strony szukam bo pasat sie zepsół to na piechote idzie
~ Mr.bateryjka
12/1/18 7:12 PM
Do dyktanda
~ pani od polaka
11/26/18 4:19 PM
NA POLSKI OK
~ Paka
11/15/18 4:34 PM
Fajne na sprawdzian!
~ Angi
11/13/18 3:52 PM
Mi się nie podoba
~ mądry
11/13/18 3:47 PM
PISOWNIA WYRAZÓW z "CH" • "CH" piszemy gdy wymienia się na SZ: o mucha - muszka, piechota - pieszo, ruchomy - ruszać, blacha - blaszka • "CH" piszemy w wyrazach: o chory, chlustać, chwalić, chować, echo, chaos, chór, cholesterol, charakter, choleryk, chronologia, chirurg, chemia PISOWNIA WYRAZÓW z "H" • "H" piszemy gdy wymienia się na G, Ż, Z, Ź, DZ: o błahy - błazen, wahać - waga, druh - drużyna • "H" piszemy w wyrazach: o hipoteza, heroizm, hipika, historia, handel, herbata, hańba, hardy. • "h" piszemy w wyrazach rozpoczynających się od hiper-, hipo-: o hiperbola, hipokryta
~ Janusz biznesu
11/5/18 8:26 PM
Passat już czeka a ja na ortografi czy czymś się znam Grażyna będzie pod wrażeniem
~ Pujok
11/5/18 7:21 PM
No ja trulwa sukam konkretów czyli np. pisowni wyrazu chciał
~ :]
10/25/18 4:38 PM
pomocne
~ Paproć
10/21/18 10:28 AM
Paproć o roślina xdxdxdx
~ andrzelka123
10/13/18 1:51 PM
PISOWNIA WYRAZÓW z "CH" • "CH" piszemy gdy wymienia się na SZ: o mucha - muszka, piechota - pieszo, ruchomy - ruszać, blacha - blaszka • "CH" piszemy w wyrazach: o chory, chlustać, chwalić, chować, echo, chaos, chór, cholesterol, charakter, choleryk, chronologia, chirurg, chemia PISOWNIA WYRAZÓW z "H" • "H" piszemy gdy wymienia się na G, Ż, Z, Ź, DZ: o błahy - błazen, wahać - waga, druh - drużyna • "H" piszemy w wyrazach: o hipoteza, heroizm, hipika, historia, handel, herbata, hańba, hardy. • "h" piszemy w wyrazach rozpoczynających się od hiper-, hipo-: o hiperbola, hipokryta
~ andrzelka
10/13/18 1:48 PM
sory huperinflacja* hiperinflacja
~ andrzelka
10/13/18 1:47 PM
ale to nie wszystko bo w cząstkach rozpoczynających wyrazy m.in HIPER wyraz na przykład huperinflacja , HIPO wyraz na przykład hipokryzja , HELIO wyraz na przykład heliocentryczna podałam tyko 3 ale jest ich wiecej niż trzy
~ Lol
10/10/18 12:45 PM
Nice
~ Bronek Komorowski
9/26/18 9:47 AM
nie pomógło
~ Hegas
9/25/18 1:42 PM
xd
~ Super pieczarka
9/17/18 4:57 PM
No pomogło
~ Super pieczarka
9/17/18 4:56 PM
No pomocne
~ Piróg
9/10/18 7:57 PM
Bardzo spoko polecam pomocne
~ Jula
6/5/18 4:37 AM
Mam nadzieje że pomoże:)
~ Amikaa
6/3/18 7:56 PM
Dostałam 6
~ Dawid G
5/28/18 1:47 PM
Spoko dobre abu dostał bym 3
~ Ga
5/8/18 5:29 PM
Dostałem 1 przez to
~ mądruś
5/7/18 6:52 PM
pomocne :)
~ kala
5/7/18 1:35 PM
super GIT
~ Ktoś
5/6/18 8:19 PM
Bardzo pomocne .
~ Pluskwa
4/27/18 4:49 AM
Nawet pomogło
~ Żabson_To_Ziomal
4/23/18 7:20 PM
Nice
~ Fajny gość
4/23/18 1:44 PM
Ohhh troche trudne ale mam nadzieje ze dostane przynajmniej 3
~ Kkkk
4/15/18 3:55 PM
Karolina akrobatyka- trzeba było sie uczyć a nie ściągać
~ Paulinka
4/5/18 6:55 PM
Pomogło
~ Vshagvs
4/5/18 6:55 PM
Dzięki temu dostałam 5
~ Prestiżowy ziemniak
4/5/18 6:54 PM
Mi pomogło
~ fhveyyip88y
4/4/18 5:14 PM
kurcze trudne, a w piątek mam dyktando
~ Florek
3/17/18 10:24 AM
YYYY no ok ale za dużo jak na mój mózg :D
~ pasztet_zajebisty
3/16/18 3:42 PM
Fajnie pomogło (ironia)
~ sebastian123
3/14/18 11:20 AM
ja niewiem
~ Ju
2/15/18 6:08 PM
Pomocne na kartkòwkę