CH i H – zasady pisowni

Spółgłoska zapisywana w języku polskim jako CH lub H jest głoską szczelinową, tylnojęzykową, bezdźwięczną. Rozróżnienie na dwa oznaczenia graficzne nie ma związku z odmiennym sposobem wymowy i wynika z zapożyczeń zewnętrznych. Wybór poprawnego znaku jest tym trudniejszy, że nie funkcjonuje jednoznaczna reguła. O ile bowiem H występuje wyłącznie w wyrazach obcych (choć rozróżnienie to nie zawsze jest łatwe, np. hak od niemieckiego Haken), o tyle CH występuje zarówno w wyrazach obcych, jak i w rodzimych. Warto więc poznać zasady, które rozjaśnią, kiedy należy napisać CH, a kiedy H.

CH piszemy, gdy:

w wyrazie i jego formie pokrewnej zachodzi wymiana CH na SZ:
Przykłady: duch – dusza, mech – meszek, machina – maszyna
Od tej reguły istnieją jednak wyjątki, np. wataha – watasze

występuje na końcu wyrazu:
Przykłady: zuch, proch, dach
Niemniej i w tym przypadku w niektórych wyrazach zapożyczonych stosuje się pisownię H. Uzasadniane jest to wiernością zapisu wyrazów zapożyczonych w stosunku do źródeł.
Przykłady: druh, Allah (ale też Allach), Czatyrdah, Utah

występuje po literze S:
Przykłady: pascha, schody, schnąć
Wyjątkami są wyrazy, w których połączenie SH czyta się jako SZ (np. show) oraz zaczynające się od przedrostków fis- oraz dys-
Przykłady: fisharmonia, dysharmonia

pojawia się w jednej z następujących cząstek rozpoczynających wyrazy: chalko-, chiro-, chondro-, choreo-, chrono- chryzo-:
Przykłady: chalkozyn, chiromanta, chondropatia, choreografia, chronologia, chryzopraz

H piszemy, gdy:


w wyrazie i jego formie pokrewnej zachodzi jedna z następujących wymian:
H na G, przykłady: wahanie – waga
H na Ż, przykłady: druh – drużyna
H na Z, przykłady: błahy – błazen

pojawia się w jednej z następujących cząstek rozpoczynających wyrazy: hekto-, helio-, hetero-, higro-, hiper-, hipo-, homeo-, homo-, hydro-:
Przykłady: hektolitr, heliocentryzm, heterozygota, higroskopijny, hiperbola, hipopotam, homeopatia, homogenizowany, hydrologia

Reguły ujmujące pisownię CH i H dopuszczają wiele wyjątków. Dlatego w wielu sytuacjach najlepszym, gwarantującym absolutną pewność rozwiązaniem będzie skorzystanie ze słownika ortograficznego.

Komentarze

~ Ju
2/15/18 6:08 PM
Pomocne na kartkòwkę