CH i H – zasady pisowni

Spółgłoska zapisywana w języku polskim jako CH lub H jest głoską szczelinową, tylnojęzykową, bezdźwięczną. Rozróżnienie na dwa oznaczenia graficzne nie ma związku z odmiennym sposobem wymowy i wynika z zapożyczeń zewnętrznych. Wybór poprawnego znaku jest tym trudniejszy, że nie funkcjonuje jednoznaczna reguła. O ile bowiem H występuje wyłącznie w wyrazach obcych (choć rozróżnienie to nie zawsze jest łatwe, np. hak od niemieckiego Haken), o tyle CH występuje zarówno w wyrazach obcych, jak i w rodzimych. Warto więc poznać zasady, które rozjaśnią, kiedy należy napisać CH, a kiedy H.

CH piszemy, gdy:

w wyrazie i jego formie pokrewnej zachodzi wymiana CH na SZ:
Przykłady: duch – dusza, mech – meszek, machina – maszyna
Od tej reguły istnieją jednak wyjątki, np. wataha – watasze

występuje na końcu wyrazu:
Przykłady: zuch, proch, dach
Niemniej i w tym przypadku w niektórych wyrazach zapożyczonych stosuje się pisownię H. Uzasadniane jest to wiernością zapisu wyrazów zapożyczonych w stosunku do źródeł.
Przykłady: druh, Allah (ale też Allach), Czatyrdah, Utah

występuje po literze S:
Przykłady: pascha, schody, schnąć
Wyjątkami są wyrazy, w których połączenie SH czyta się jako SZ (np. show) oraz zaczynające się od przedrostków fis- oraz dys-
Przykłady: fisharmonia, dysharmonia

pojawia się w jednej z następujących cząstek rozpoczynających wyrazy: chalko-, chiro-, chondro-, choreo-, chrono- chryzo-:
Przykłady: chalkozyn, chiromanta, chondropatia, choreografia, chronologia, chryzopraz

H piszemy, gdy:


w wyrazie i jego formie pokrewnej zachodzi jedna z następujących wymian:
H na G, przykłady: wahanie – waga
H na Ż, przykłady: druh – drużyna
H na Z, przykłady: błahy – błazen

pojawia się w jednej z następujących cząstek rozpoczynających wyrazy: hekto-, helio-, hetero-, higro-, hiper-, hipo-, homeo-, homo-, hydro-:
Przykłady: hektolitr, heliocentryzm, heterozygota, higroskopijny, hiperbola, hipopotam, homeopatia, homogenizowany, hydrologia

Reguły ujmujące pisownię CH i H dopuszczają wiele wyjątków. Dlatego w wielu sytuacjach najlepszym, gwarantującym absolutną pewność rozwiązaniem będzie skorzystanie ze słownika ortograficznego.

Komentarze

~ kacperro
8/3/18 6:43 AM
waga się nie wymienia na wahanie tylko naważenie
~ Jula
6/5/18 4:37 AM
Mam nadzieje że pomoże:)
~ Amikaa
6/3/18 7:56 PM
Dostałam 6
~ Dawid G
5/28/18 1:47 PM
Spoko dobre abu dostał bym 3
~ Ga
5/8/18 5:29 PM
Dostałem 1 przez to
~ mądruś
5/7/18 6:52 PM
pomocne :)
~ kala
5/7/18 1:35 PM
super GIT
~ Ktoś
5/6/18 8:19 PM
Bardzo pomocne .
~ Pluskwa
4/27/18 4:49 AM
Nawet pomogło
~ Żabson_To_Ziomal
4/23/18 7:20 PM
Nice
~ Fajny gość
4/23/18 1:44 PM
Ohhh troche trudne ale mam nadzieje ze dostane przynajmniej 3
~ Kkkk
4/15/18 3:55 PM
Karolina akrobatyka- trzeba było sie uczyć a nie ściągać
~ Paulinka
4/5/18 6:55 PM
Pomogło
~ Vshagvs
4/5/18 6:55 PM
Dzięki temu dostałam 5
~ Prestiżowy ziemniak
4/5/18 6:54 PM
Mi pomogło
~ fhveyyip88y
4/4/18 5:14 PM
kurcze trudne, a w piątek mam dyktando
~ Florek
3/17/18 10:24 AM
YYYY no ok ale za dużo jak na mój mózg :D
~ pasztet_zajebisty
3/16/18 3:42 PM
Fajnie pomogło (ironia)
~ sebastian123
3/14/18 11:20 AM
ja niewiem
~ Gracjan
3/5/18 6:36 AM
Dzięki pomogliście :) będę tej strony używał
~ Ju
2/15/18 6:08 PM
Pomocne na kartkòwkę