Części mowy nieodmienne - opis, przykłady

W języku polskim części mowy dzieli się na odmienne i nieodmienne.  Do nieodmiennych części mowy zalicza się: przysłówek, przyimek, spójnik, partykułę i wykrzyknik.

Przysłówek

Przysłówek występuje najczęściej w funkcji okolicznika (a więc określenia), który oznacza procesy, właściwości, cechy i okoliczności czynności oraz jakość.
PROCESY: (jak?) codziennie, rzadko, często, itp.
WŁAŚCIWOŚCI: (jak?) czarno, ochronnie, zdrowo
CECHY: (jak?) okrągło, słodko, dużo
OKOLICZNOŚCI CZYNNOŚCI: (jak?) powoli, zwinnie, starannie
JAKOŚĆ: (jak?) wystarczająco, wadliwie, doskonale
Odpowiada na pytania jak? gdzie? kiedy?

Kasia wygląda dziś (jak?) uroczo.
Spotkaliśmy się (gdzie?) w parku.
Spektakl odbędzie się (kiedy?) we wtorek.

Przysłówek jest przede wszystkim określeniem czasownika, dla którego przyjmuje postać okolicznika, np. Janek biega (jak?) szybko. W tym przykładzie czasownikiem jest (co robi?) biega, którego określeniem jest sposób wykonywania czynności (jak?) szybko.
Przysłówek może też być określeniem przymiotnika, rzeczownika lub innego przysłówka np.:
Tatry to (jak?) bardzo (jakie?) wysokie góry.
Janek (kto?) dumnie (jak?) reprezentował szkołę w turnieju. - określeniem rzeczownika Janek (kto?) jest przysłówek dumnie (jak?) 
Poprzeczka została bardzo (jak?) wysoko (jak?) ustawiona przez zawodnika.  - określeniem przysłówka wysoko (jak?) jest inny przysłówek bardzo (jak?)

Przysłówek pochodzący od przymiotnika podlega stopniowaniu, np. (jak?) Najładniej rysuje Ola.

Przyimek

Funkcją przyimka jest wskazanie związku między innymi wyrazami; najczęściej miejsca, czasu i przyczyny. Wyróżnia się następujące przyimki: (jednosylabowe) bez, dla, do, od, ku, o, w, z oraz (wielosylabowe) po, za, nad, znad, pod, ponad, poza, przez, poprzez, przy, spod, spoza, zza, spośród, sprzez, między, pomiędzy, itd.  

W zdaniach jest nierozerwalną częścią znaczeniową i logiczną rzeczownika lub zaimka, np. W Zakopanem jest skocznia narciarska. Pod moim domem stoi samochód.

Inne przykłady użycia:
obok stołu, np. Obok stołu leży kot.
na dachu, np. Lepszy wróbel w graści niż gołąb na dachu.
za ząb, np. Oko za oko, ząb za ząb.
przy morzu, np. Przy morzu jest piaszczysta plaża.
po pazurach, np. Poznać kota po pazurach.

Spójnik

Spójnik łączy dwa równorzędne sobie zdania, wyrażenia, zwroty lub wyrazy, np. białe i czarne, śmiech to zdrowie, itd.
Najczęściej używane spójniki to: i, a, oraz, ani, ni, też, także, tudzież, zarazem, lub, albo, bądź, czy, więc, zatem, toteż, dlatego, to, stąd, ale, lecz, jednak, jednakże, owszem, natomiast, tylko, jedynie, przecież, raczej, tymczasem, czyli, inaczej, to jest, to znaczy, aczkolwiek, aż, bo, bowiem, choć, chociaż, gdy, gdyż, ponieważ, że, żeby, itd.

Partykuła

Podstawowymi funkcjami partykuły są: wzmocnienie oraz modyfikacja. Partykuły są coraz rzadziej spotykanymi środkami w języku polskim. Najczęściej oznaczają postawę emocjonalną osoby mówiącej, najczęściej w języku potocznym, codziennym, np. zdziwienie, wykrzyknienie lub też chęć zwrócenia na coś uwagi. Najwięcej partykuł można znaleźć w przysłowiach i powiedzeniach ludowych, które opierają się na mowie ludowej, żywej i często porywczej, a więc mocno zaakcentowane wyrażenia, które są najistotniejsze.

Partykuły wzmacniające są najczęściej zakończeniem czasownika, do których zalicza się końcówki -że, -ż (występujące po samogłoskach), -ć, np. zróbże, gdzież, ponoć.

Mówże ciszej!
Gdzież on się podział?
Ponoć nie ma go w domu.

Do partykuł modyfikujących należą wszelkie określenia pytania, życzenia, przypuszczenia, rozkazu i zaprzeczenia: no, niech, bądź, by, bym, tak, tam, bodaj, lada, byle.

Przykłady użycia:
Masz ci los!
A niech tam!
Lada moment.
Oby tak dalej!
Bądź zdrów!

Komentarze

~ Kasia
11/14/18 6:39 PM
Kasia Bochenek za chwilę będzie pisała dyktando
~ Szymon Cukierski
11/7/18 6:59 AM
Mi też się podoba ta strona ;)
~ MrKapustkaXD69
9/9/18 4:45 PM
przyda się na sprawdzian
~ seweryn bednarczyk
1/19/18 4:02 PM
bardzo mi się podoba ta strona.