Ó i U – zasady pisowni

Ó i U – zasady pisowni

W polszczyźnie samogłoska U (tylna, zaokrąglona) ma dwie formy zapisu. Mowa tu o Ó (zwanym często „O kreskowanym” lub „U zamkniętym”) oraz U (zwanym „U otwartym”). Taki stan rzeczy wynika ze zmian historycznych.

By nieco bliżej poznać te procesy, trzeba przenieść się do okresu, w którym w naszym języku występowały jeszcze jery, zapisywane graficznie jako ь (miękki) i ъ (twardy), a układem głosek rządziło prawo otwartej sylaby. Zgodnie z tą zasadą każda zgłoska musiała kończyć się samogłoską lub półsamogłoską. Półsamogłoskami (ze względu na skrócony czas wymowy) były właśnie jery. W wyrazach, które dzisiaj kończą się spółgłoską, historycznie na końcu występowały jery słabe. Np. mrozъ (mróz), lodъ (lód).

Najprawdopodobniej w XI stuleciu nastąpił zanik jerów. Konsekwencjami były m. in. powstanie E ruchomego oraz wzdłużenie zastępcze. W wyniku drugiego procesu doszło do wydłużenia czasu artykulacji samogłoski tworzącej sylabę poprzedzającą tę, w której występował jer. Np. mrõz, lõd.

W XVI stuleciu w języku polskim zanikł iloczas (rozróżnienie na długie i krótkie samogłoski). Wtedy to długie õ zaczęło upodabniać się do dzisiejszej głoski U. W użyciu został jednak zapis historyczny, czyli Ó oznaczające pochylone O. Przykłady: mróz, lód.

Zasady pisowni Ó

W języku polskim Ó piszemy:

W formach fleksyjnych lub pokrewnych dochodzi do wymiany Ó na O i E. Przykłady: wór – worem, lód – lodu, pióro – pierze, plótł – pleść.

Gdy występujące w rdzeniach czasowników formy jednokrotnej Ó w formie wielokrotnej wymienia się na A. Przykłady: mówić – mawiać, zwrócić – zwracać, przewrócić – przewracać.

W przyrostku -ów będącym końcówką dopełniacza liczby mnogiej rzeczowników rodzaju męskiego. Przykłady: komputerów, samochodów, zeszytów.

W przyrostkach -ów, -ówka, -ówna. Przykłady: Kraków, Raków, kartkówka, żarówka, Nowakówna. Wyjątkami są wyrazy: zasuwka, wsuwka, skuwka, zakuwka, okuwka, odkuwka, przesuwka. Zawarte w nich U nie jest częścią przyrostka, lecz rdzenia: zasuwać, wsuwać, skuwać, zakuwać, okuwać.

W nielicznych wyrazach zaczynających się na Ó. Przykłady: ósmy, ósemka, ówdzie, ówczesny.

W wyrazach, w których występowanie Ó da się uzasadnić historycznie. Przykłady: chór, góra, król itd.

Bardzo ważną zasadą, o której należy pamiętać, jest niewystępowanie Ó na końcu wyrazów.

Zasady pisowni U

W języku polskim U piszemy:

W wielu przyrostkach, głównie tych o charakterze zdrabniającym: -uch, -uchna, -uchny, -ula, -ulek, -uleńka, -ulka, -ulo, -unek, -unia, -uńcia, -us, -usia, -uszek, -uszka, -uszko, -uś, -uśki, -utki. Przykłady: dzieciuch, córunia, tatunio, maluszek, złociutki, miluśki, dziadziuś.

W formach czasu teraźniejszego zakończonych na ­­-uję, -ujesz, -ujemy, -ujecie itp. Przykłady: dziękuję, pakuję, dziękujesz, pakujesz, dziękujemy, pakujemy, dziękujecie, pakujecie.

Na początku i na końcu wielu wyrazów, np. uwaga, udo, uczynek, zamku, ganku, poranku.

We wszystkich tych sytuacjach, kiedy pisownia Ó nie ma uzasadnienia.

Warto zapamiętać, że w formach takich, jak np. malunek, maluję, malujący, napiszemy U pomimo pokrewieństwa z formą bezokolicznika malować. U jest bowiem częścią stałej końcówki.

Ważnymi przykładami są również czasowniki kuć, psuć i snuć. W nich także napiszemy U, chociaż są spokrewnione ze słowami kowal, psować (forma dawna) i osnowa. Mamy tu do czynienia jeszcze z prasłowiańską obocznością u : -ow. Bardzo dobrze widoczna jest ona w czasownikach zakończonych w bezokoliczniku na –ować, które w czasie teraźniejszym przyjmują np. końcówkę -uję. Przykład: hamować : hamuję.

Komentarze

~ 2020
9/7/20, 6:50 PM
fajne super good exellcent
~ ?
8/15/20, 7:13 AM
Ekstra
~ lilka
5/29/20, 8:34 AM
Polecam was na przyszłość
~ Miki
5/17/20, 9:09 AM
Tak bardzo dobrze to wszystko jest!
~ michał
5/17/20, 9:04 AM
Kicia dzięki
~ liliana 14532
5/17/20, 8:25 AM
Bardzo to jest przydatnie
~ Juszo ~
5/15/20, 11:11 AM
Naprawdę się przydało :D
~ z
5/12/20, 5:04 PM
Dlaczego piszemy skrót, ale komisja jest już skrutacyjna?
~ WikiToria
5/11/20, 7:58 PM
Przydatne:3
~ aya
4/6/20, 12:26 PM
ciekawe i przydatne. fajnie, że tłumaczycie skąd pochodzi dana litera oraz jak się zmieniała w historii. dziękuję ;3
~ pączek
3/26/20, 5:50 PM
świetne
~ pączek
3/26/20, 5:50 PM
świetne
~ 4
3/19/20, 8:02 PM
na serio przydatne
~ 3
3/19/20, 8:01 PM
za bardzo fajne xd jestem 1 2 i 3
~ 2
3/19/20, 8:01 PM
bardziej fajne
~ 1
3/19/20, 7:59 PM
fajne
~ Koronawirus
3/17/20, 12:06 PM
Dobre na koronaferie
~ Patryk
3/17/20, 12:00 PM
Bardzo dobra strona dziękuję
~ Mia
3/16/20, 7:29 AM
Dziękuję, bardzo przydatne podczas robienia ćwiczeń z ortografii
~ BAGIRA
3/10/20, 6:35 PM
Nic nie rozumiem ale bardzo polecam i bardzo fajne lol xd
~ O
3/10/20, 6:25 PM
Dziękuję
~ PoLeCaM
2/24/20, 4:07 PM
Naprawdę się przydaje właśnie się uczę na dyktando :D
~ Wojtek
1/27/20, 3:12 PM
Jeżeli uważacie że to jest głupie to się do tego nie przyznawajcie i nie chwalcie się tym że jesteście osobami które nic nie umią. A tak w ogóle to fajna strona.
~ Bartosz Nauczyciel
1/13/20, 4:54 PM
Mega fajne i przydatne kiedy uczysz się na kartkówkę
~ kometa005
12/6/19, 5:00 PM
bardzo to pomocne , zwłaszcza gdy uczysz się na dyktando lub sprawdzian
~ Weranowela
12/3/19, 1:58 PM
Ok. Nie popisuję się ale wyjaśniam dzieci, że z polskim nie ma żartów
~ Weranowela
12/3/19, 1:56 PM
Nawet nieźle mi idzie z Polskim. Te chasła i zagadnienia mogą zmienić moje życie
~ K
11/4/19, 2:18 PM
Dzieci ta strona jest do nauki a nie po to żeby się w komentarzach popisywać
~ Miły człowiek
10/30/19, 7:15 AM
Pomocne, dziękuje :)
~ Kicka
9/24/19, 5:52 AM
super
~ Kaktusik
9/16/19, 2:11 PM
~ Kaktusik
9/16/19, 2:07 PM
Polecam
~ Pies
9/5/19, 6:26 PM
Jutro i tak nic nie będę wiedzieć
~ Roblox
9/5/19, 5:54 PM
Fajne
~ Michał
9/3/19, 3:07 PM
Przydatne ale długie
~ Dominika
8/7/19, 1:51 PM
bardzo łatwe xd najłatwiejsze w mieście
~ Jacek
6/3/19, 3:09 PM
Dzięki
~ Olina
5/16/19, 8:25 PM
dziwne
~ wow
5/8/19, 9:54 AM
wow
~ Zuzia
4/1/19, 7:02 AM
Bardzo fajne tylko nie ma przykładów np.róża ,Lucyna
~ Mala12345
3/10/19, 8:24 PM
Fajne
~ Kami112
3/3/19, 7:07 AM
Przydatne na maksa
~ glathiz
3/2/19, 5:47 PM
Nic nie rozumiem z tego wszystkiego
~ 1234567
2/28/19, 6:58 PM
Fajne
~ Paweł
2/28/19, 1:46 PM
Dziękuję
~ Weronika z Czech
2/20/19, 2:42 PM
Czemu sie pisze córka s Ó? A czemu pomuc s U? Dienkuje
~ 1
2/20/19, 2:31 PM
przydatne
~ Filip
2/19/19, 1:21 PM
Dostanę 6
~ :}Marcin
2/16/19, 4:09 PM
Nic nie rozumiem!
~ rick
1/8/19, 6:09 AM
fajne
~ Szymiko
1/5/19, 11:21 AM
Przydatne
~ Karol
1/2/19, 4:28 PM
całkiem spoko
~ PoLsKa TeMmiE
12/17/18, 6:46 PM
Robię ćwiczeniówkę i mi się przydaje, dzk ❤️
~ 123456
12/16/18, 2:18 PM
Komentarz nie został dodany. Niedozwolone słowa w komentarzu lub nicku. Polityka prywatności | Kontakt | )
~ Anonim
12/13/18, 7:55 AM
Bardzo dobre kartkówkę napisałam na 5
~ Cześć
12/9/18, 1:23 PM
Niezłe. Łatwiej mi się uczyć
~ kamerzysta
11/21/18, 7:22 PM
:)
~ Kondziuuop
11/21/18, 7:13 AM
Niechęć mi się tego czytać
~ problem
11/18/18, 9:42 AM
długie
~ gummun zasubuj na yt
11/17/18, 10:28 AM
Pszydatne gdy rodzice karzą ci sie tego uczyć
~ kajusia
11/11/18, 2:57 PM
idługia
~ Miki
11/11/18, 11:52 AM
Fajne
~ lalka
10/30/18, 7:26 PM
teraz wiem dużo więcej:)
~ Emiliorożec
10/28/18, 3:08 PM
Spoko
~ Ortografia
10/18/18, 11:54 AM
No to super tylko długie
~ Donald Trump
9/26/18, 9:55 AM
Chyba z roweru
~ Chewbacca
9/24/18, 6:23 PM
Świetne
~ ererowiec
9/19/18, 6:49 PM
najgorzej opisane
~ Miami
9/9/18, 7:42 AM
Przydatne
~ Kół
9/5/18, 2:41 PM
Spoko
~ MARCIU
5/8/18, 7:00 PM
Nawet spoko te dyktanda
~ M.kociara
4/22/18, 8:25 AM
Myśle że się uda
~ Bibosław
4/10/18, 5:23 PM
Ok
~ Daniel
2/20/18, 10:09 PM
Przydatne!