Klasyfikacja błędów językowych

Obowiązkiem użytkownika powinna być nie tylko poprawność, wynikająca z kultury języka, ale również zgodność z normą językową i uzusem. Za normę uznaje się system językowy oraz zbiór jego reguł akceptowanych przez wszystkich użytkowników języka, zaś uzus to zwyczaje językowe kształtujące się w określonej społeczności, które stają się podstawą normy wzorcowej. Normę językową tworzą wszystkie te elementy języka (wyrazy, frazeologizmy, konstrukcje zdaniowe oraz wymowa), które są uznane i używane najczęściej przez całe społeczeństwo.
 
Błędy językowe są zjawiskiem powszechnym, nieuniknione jest popełnianie błędów, najczęściej wynikające z pośpiechu, nieznajomości zasad czy emocjonalności wypowiedzi. Błędem językowym określa się nieświadome odejście od normy językowej. Dzielą się na takie, które związane są z błędnym zapisem lub niepoprawnym mówieniem (zewnątrzjęzykowe) oraz te łamiące zasady językowe i stylistyczne (wewnątrzjęzykowe).

Błędy w zakresie ortografii i interpunkcji należą do zewnątrzjęzykowych, ponieważ nie przyczyniają się do zmiany kontekstu całej wypowiedzi, a jedynie są niepoprawnym zapisem odstępującym od przyjętych reguł. Do błędów ortograficznych zaliczają się, np. zasady używania małych i wielkich liter, nieprawidłowa pisownia łączna i rozdzielna, niepoprawny zapis ó, u, rz, ż, ch, h. Natomiast błędami interpunkcyjnymi są wszystkie niewłaściwe zastosowania znaków interpunkcyjnych, ich brak lub nadmiar. Błędami wewnątrzjęzykowymi określa się błędy językowe (systemowe), czyli takie które naruszają ustalone reguły poprawnościowe. I są to:

1. gramatyczne:
fleksyjne - użycie niepoprawnej formy gramatycznej oraz nieprawidłowa odmiana wyrazów
składniowe - błędna budowa zdania, niewłaściwe połączenia wyrazów, usterki w szyku i odmianie części mowy
2. leksykalne:
słownikowe - użycie wyrazu w niewłaściwym znaczeniu
frazeologiczne - przekształcenia frazeologizmów, stosowanie frazeologizmów w złym kontekście, używanie pleonazmów
słowotwórcze - polegają na tworzeniu lub użyciu słów zbudowanych niezgodnie z modelem słowotwórczym, błędne formanty wyrazów    
3. fonetyczne - błędy w wymowie i akcentowaniu głosek, niewłaściwe wymawianie wyrazów
4. stylistyczne - ma miejsce najczęściej gdy: dokonano złego wyboru środków stylistycznych oraz niedostosowano słownictwo do stylu (wyrazy potoczne w mowie oficjalnej).

Wszystkie błędy niezależnie od powstania można podzielić na: rażące, pospolite oraz usterki językowe. Błędy rażące naruszają podstawowe reguły poprawnościowe i prowadzą do nieporozumień w komunikacji. Wówczas wypowiedzi stają się niezrozumiałe lub nieczytelne i mogą zostać odebrane niezgodnie z intencją nadawcy, np. Alaskę oddziela państwo Stanów Zjednoczonych Kanada od pozostałej części. Do błędów pospolitych należy najczęściej niepoprawna odmiana końcówek fleksyjnych i przejęzyczenia. Zasadniczo nie powodują one trudności komunikacyjnych, ponieważ w głównej mierze wynikają z pośpiesznego mówienia. Przykładami mogą być: dwoje kobiet (poprawnie: dwie kobiety), (kupić) tą książkę (poprawnie: ), wziąść (poprawnie: wziąć), cofać się do tyłu (pleonazm - cofać się i do tyłu oznaczają to samo, bowiem nie można cofać się w przód). Usterkami językowymi są formy, które zasadniczo nie wpływają na odbiór komunikatu. Mogą to być zarówno zbędne wtrącenia obcojęzyczne, neologizmy, archaizmy czy wyrażenia pochodzące ze slangu środowiskowego, np. selfie, bronzer (brązer), powała, buda.

Warto pamiętać o tym, że posługując się na co dzień językiem, należy właściwie dobrać jego formę do okoliczności - inne zasady obowiązują na zajęciach, egzaminach i pracach pisemnych, gdzie powinna być zachowana norma wzorcowa, zaś podczas spotkań ze znajomymi język może już być bardziej swobodny. Taka postać języka nazywana jest normą użytkową. Język służy tutaj jako narzędzie do porozumiewania się, dlatego może występować w nim słownictwo specjalistyczne (np. lekarzy lub prawników), potoczne (kolokwializmy) oraz regionalizmy i gwary.

Komentarze