Imiona – zasady pisowni i odmiany

Pisownia imion

Wielką czy małą literą?

Wielką literą piszemy:
— imiona i nazwiska ludzi. Przykłady: Adam Małysz, Keanu Reeves, Albert Camus. Co ważne, wielką literą piszemy również nazwy pospolite pełniące funkcję imion bohaterów literackich (np. Hrabia, bohater „Pana Tadeusza”).
— imiona własne zwierząt i drzew. Przykłady: dąb Bartek, pies Azor. W przypadku bohaterów, których nazwy są wieloczłonowe i składają się z nazwy pospolitej oraz imienia (tworzących całość), stosujemy następującą pisownię: Smok Wawelski, Kaczor Donald.
— imiona bogów i istot mitologicznych. Przykłady: Zeus, Loki, Cerber, Parki, Gracje. Ostatnie dwa przykłady występują w liczbie mnogiej. Wielką literą zapisujemy bowiem też nazwy zbiorowe istot mitologicznych, które zwyczajowo występują w liczbie mnogiej.
— przezwiska, przydomki i pseudonimy ludzi. Przykłady: Bolesław Krzywousty, Janosik, Bolesław Prus (pseudonim wielowyrazowy). Jeśli w pseudonimie występuje przyimek, to przyimek ten zapisujemy małą literą. Przykład: Katarzyna ze Sieny.
— imiona i nazwiska ludzi użyte w znaczeniu przenośnym. Przykład: Czy możesz pożyczyć mi Mickewicza? W tym pytaniu słowo „Mickiewicz” jest metonimią (figura retoryczna zastępująca nazwę zjawiska, przedmiotu terminem pozostającym w uchwytnej zależności) i oznacza jedno z dzieł poety.
— przymiotniki dzierżawcze (odpowiadające na pytanie: czyj?) utworzone od nazw własny. Przymiotniki te kończą się na ­-owski, -owy, -in, -yn, -ów. Przykłady: Psałterz Dawidów, dramat Szekspirowski (napisany przez Szekspira).

Małą literą piszemy:
— przymiotniki jakościowe (odpowiadające na pytanie: jaki?) utworzone od nazw postaci. Przykłady: porównanie homeryckie, rok mickiewiczowski.

Pisownia imion
Imiona osób narodowości polskiej należy pisać zgodnie z obowiązującymi w naszym języku regułami. Jest to szczególnie ważne w przypadku imion zapożyczonych. W takich przypadkach zastępuje się znaki obce rodzimymi. Przykład: Roxana → Roksana.

W polskiej ortografii funkcjonuje zasada spolszczania imion znanych osób, które rozpoczęły działalność przed XX stuleciem. Przykłady: Henryk Ibsen (oryg. Henrik), Marcin Luter (oryg. Martin), Aleksander Puszkin (oryg. Aleksandr). Warto jednak pamiętać o tym, że jest to zasada zwyczajowa i nie znajduje ona zastosowania w przypadku wielu postaci historycznych, np. Antonio Vivaldi.

W przypadku imion osób działających współcześnie zalecana jest pisownia oryginalna, także gdy imiona mają polskie odpowiedniki. Przykłady: Barack Obama, Donald Trump, Martin Schmitt.

Odmiana imion

Imiona polskie

Imiona polskie odmieniają się zgodnie z wzorami odmian wyrazów pospolitych o podobnie zakończonym temacie. Przykłady: Majka, Majki, Majkę (jak fajka, fajki, fajkę); Marek, Marka, Marka (jak gwarek, gwarka, gwarka).

Szczególnym przypadkiem są tutaj imiona Bruno, Hugo i Iwo. W ich odmianie występuje dodatkowy element tematyczny w postaci ­–on. Przykłady: Bruno, Brunona, o Brunonie; Hugo, Hugona, o Hugonie; Iwo, Iwona, o Iwonie.

Jedyne imię, które nie odmienia się w języku polskim, to Beatrycze.

Imiona obce
Odmianę imion obcych w języku polskim opisują następujące zasady:
— wszystkie imiona żeńskie zakończone na –a odmieniają się. Przykłady: Virginia, Virginii, Virginię; Martha, Marthy, o Marcie.
— pozostałe imiona żeńskie nie odmieniają się. Przykłady: Deborah, Hannah.
— imiona męskie zakończone w wymowie na spółgłoskę podlegają odmianie. Przykłady: John, Johna, o Johnie, Johnem; Helmut, Helmuta, Helmutem, o Helmucie; Pierre, Pierre’a, Pierre’em, o Pierze.
— odmieniane są także imiona zakończone w wymowie na:
• –a, przykłady: Andrea, Andreę, Andrei; Elia, Elii, Elię.
• –o, przykłady: Benito, Benita, o Benicie; Claudio, Claudia, o Claudiu. Co ważne, wiele krótkich imion męskich zakończonych na o nie podlega odmianie, np. Leo.
• –y, przykłady: Henry, Henry’ego, o Henrym; Zachary, Zachary’ego, o Zacharym.
• –i, przykłady: Timothy, Timothy’ego, o Timothym; Charlie, Charliego, o Charliem.
— można odmieniać także imiona akcentowane na ostatnią sylabę, zakończone na –e oraz nieme –h występujące po samogłosce. Przykłady: Joe, Joego, o Joem (lub nieodmienne); Imre, Imrego, o Imrem (lub nieodmienne); Noah, Noaha, o Noahu (lub nieodmienne).
Pozostałe imiona obce (np. Andrew, Hugh) nie odmieniają się w języku polskim.

Kiedy w odmianie imion obcych stosujemy apostrof?
Odmiana John – John’a, Andrea – Andre’ę jest niepoprawna. Apostrof w odmianie imion i nazwisk obcego pochodzenia używany jest bowiem w ściśle określonych sytuacjach. Najważniejszymi czynnikami, które mają na to wpływ, są pisownia i wymowa. Ogólną zasadę można sformułować w ten sposób: apostrof stosujemy w odmianie obcych imion i nazwisk, gdy kończące je litery nie są wymawiane lub są wymawiane w inny sposób (np. ­–y jako ­–i). Przykłady: Henry — Henry’ego (wym. Henrego).

Komentarze