Interpunkcja – ogólna charakterystyka, znaki interpunkcyjne i ich funkcje

Charakter polskiej interpunkcji

Polska interpunkcja jest interpunkcją składniową. Znaki interpunkcyjne, których w polszczyźnie jest dziesięć, służą do oznaczania logiczno-składniowej struktury wypowiedzeń. Ponadto wydzielają one wtrącenia, fragmenty luźno związane z wypowiedzią, a także wyznaczają rytm. Korzystając ze znaków interpunkcyjnych, można wyodrębnić także pojedyncze słowa, co najczęściej stosowane jest do sygnalizowania indywidualnego stosunku do przedstawianych zagadnień.

Większość reguł rządzących polską interpunkcją ma charakter obowiązkowy. Oznacza to, że użycie lub nieużycie znaku interpunkcyjnego w konkretnej sytuacji jest nakazane lub zakazane. Istnieją jednak także reguły uznaniowe (np. w niektórych porównaniach niemających paralelnego charakteru przecinek można postawić, aby zasygnalizować przerwę oddechową).

Znaki interpunkcyjne wpływają na znaczenie wypowiedzeń. Ich niekonsekwentne lub niewłaściwe stosowanie może utrudnić odbiorcy odczytanie intencji nadawcy lub też zupełnie zmienić jej znaczenie.

Przykłady:
Nie śpiesz się oraz Nie, śpiesz się;
Ciocia, Ela i Agnieszka poszły na spacer oraz Ciocia Ela i Agnieszka poszły na spacer;
Będę dzisiaj, wieczorem oddam ci pieniądze oraz Będę dzisiaj wieczorem, oddam Ci pieniądze.

Odstępstwo od reguł składniowych możliwe jest tylko wówczas, gdy zastosowanie znaku przestankowego zaburzyłoby rytm wypowiedzenia.

Przykład:
Powiedziałem mu, że mam czas i że gdyby nie mógł tego zrobić, sam się tym zajmę.

W porządku składniowym zdanie gdyby nie mógł tego zrobić jest podrzędne w stosunku do że sam się tym zajmę. Przecinka nie używamy jednak ze względu na rytm zdania.

Znaki interpunkcyjne i ich funkcje

We współczesnym języku polskim używa się 10 znaków interpunkcyjnych. Ich podstawową funkcją jest zapewnianie tekstowi jednoznaczności, a tym samym ułatwienie odbiorcy zrozumienia intencji nadawcy. Tę funkcję określa się mianem komunikatywnej. Znaki interpunkcyjne ułatwiają także oddawanie w tekście pisanym cech typowych dla mowy, a więc np. sugerują, w którym miejscu należy zawiesić głos, a w którym wzmocnić. Trzecią funkcją znaków interpunkcyjnych jest ułatwianie właściwego interpretowania tekstu.

Lista znaków interpunkcyjnych używanych w polszczyźnie oraz ich podstawowe funkcje

1. Kropka — znak oddzielający, który zamyka wypowiedzenia.
2. Średnik — znak oddzielający, który oddziela mniejsze całości w obrębie wypowiedzenia.
3. Przecinek — znak oddzielający, który oddziela mniejsze całości w obrębie wypowiedzenia (słabszy niż średnik). Dwa przecinki pełnią rolę znaku wyodrębniającego (wydzielają zdanie wtrącone).
4. Wielokropek — znak prozodyczny (oznacza miejsca przerwania), znak opuszczenia (zaznacza pominięcia w tekście), znak emocji (oznacza stany emocjonalne).
5. Myślnik (pauza) — znak prozodyczny (oznacza miejsca zawieszenia głosu), znak opuszczenia (zaznacza pominięcia w tekście). Dwa myślniki pełnią rolę znaku wyodrębniającego (wydzielają zdanie wtrącone).
6. Pytajnik — znak prozodyczny (oznacza szczególną intonację, zazwyczaj wznoszącą), znak emocji (oznacza stany emocjonalne autora wypowiedzi).
7. Wykrzyknik — znak emocji (oznacza stany uczuciowe autora wypowiedzi).
8. Dwukropek — znak wyodrębniający (wprowadza wyliczenie, cytat, uzasadnienie, wynik).
9. Cudzysłów — znak wyodrębniający (wydziela fragment tekstu).
10. Nawias — znak wyodrębniający (wydziela fragment tekstu).

Komentarze