Łącznik – zasady pisowni

Łącznik - ogólna charakterystyka, zasady użycia

Łącznik oznaczamy w pisowni znakiem „-”, krótszym od półpauzy („–”) i myślnika (zwanego też pauzą „—”) . Nie jest to znak interpunkcyjny, ale ortograficzny, stosowany głównie do tworzenia wyrazów złożonych, wyrazów zawierających liczby oraz do łączenia końcówek fleksyjnych (odmiany) ze skrótowcami.

Identyczną reprezentację graficzną ma dywiz. Używany jest on jednak do dzielenia wyrazów, tj. przenoszenia ich do następnego wierszu tekstu. Warto pamiętać, że jeśli miejscem podziału wyrazu jest łącznik, to zapisujemy i dywiz, i łącznik. Przykład: Mężczyzna z biało- || -czerwoną flagą.

Główne zasady użycia łącznika

Łącznika używamy w pisowni:
    
• nazw miejscowości, które składają się z dwóch lub więcej członów rzeczownikowych wspólnie identyfikujących jednostkę administracyjną (miejscowość) lub geograficzną (np. dzielnica). Przykłady: Czechowice-Dziedzice, Bielsko-Biała, Busko-Zdrój, Katowice-Bogucice. Wyjątkiem od tej reguły jest Góra Kalwaria. Łącznika nie stosuje się także w nazwach rozpoczynających się od słów Kolonia, Osada, Osiedle. Przykład: Kolonia Bogoria.
• Nazwisk złożonych, także jeśli jeden z elementów jest pseudonimem. Przykłady: Rydz-Śmigły, Korwin-Mikke, Saryusz-Wolski.
• Nazwisk współautorów odkryć, dzieł lub wynalazków. Przykład: Twierdzenie Heinego-Borehla.
• Przymiotników złożonych, składających się z dwóch członów równorzędnych znaczeniowo. Przykłady: biało-czerwony, pastersko-zbieracki. Łącznika użyjemy również w przymiotnikach składających się z więcej niż dwóch członów (pod warunkiem równorzędności wszystkich elementów). Przykłady: czerwono-biało-niebieski, północno-wschodnio-polski.
• Rzeczowników składających się z dwóch członów o równorzędnym znaczeniu. Przykłady: fryzjer-stylista (i fryzjer, i stylista), laska-parasol (i laska, i parasol). Łącznik stosujemy również w pisowni rzeczowników składających się z dwóch członów nierównorzędnych, jeśli kolejność tychże członów została odwrócona. Przykład: cud-dieta zamiast dieta cud.
• Przedrostków z wyrazami rozpoczynającymi się wielkimi literami. Przykłady: super-Polak, anty-Amerykanin.
• Połączeń wyrazowych z członami quasi- oraz niby-. Przykłady: quasi-nauka, niby-romantyzm. Warto pamiętać o rozróżnieniu przedrostka niby- od przyimka niby (twardy niby skała). Wyjątkiem od tej reguły są rozpoczynające się od przedrostka niby- terminy naukowe, np. nibynóżki, nibygwiazda.
• Odmiennych form skrótowców, przed końcówką fleksyjną. Przykłady: GOPR-u, z PSL-em.

Uzupełniające reguły dotyczące stosowania łącznika

Łącznik stosowany jest również w:
• parach wyrazów o charakterze zestawień równorzędnych. Przykłady: hokus-pokus, czary-mary, łapu-capu, raz-dwa (szybko).
• Parach wyrazów o charakterze tautologicznym. Przykłady: tuż-tuż, ani-ani.
• Wyrażeniach, w których dwukrotnie występuje przymiotnik złożony, różniący się tylko pierwszym członem. Przykłady: w grę wchodzi jedno- lub dwudniowy pobyt, do wyboru są pożyczki krótko- i długoterminowe.
• Wyrazach złożonych z liczbą lub literą w pierwszej części. Przykłady: 3-majowy, 20-złotowy, 10-lecie, XXX-lecie, po raz n-ty.
• Wyrazach składających się z liczebnika pół oraz nazwy własnej. Przykład: pół-Polak. Warto pamiętać, że w zdaniu typu mój przyjaciel jest pół Polakiem, pół Norwegiem nie stosujemy łącznika.

Komentarze