Myślnik (Pauza) - opis, zasady użycia

Myślnik jest znakiem interpunkcyjnym, który w druku przybiera formę długiej, poziomej kreski: „”. Coraz częściej stosuje się także zapis w postaci krótszej kreski, tzw. półpauzy: „”.

W tekście myślnik pełni różne funkcje. Podstawową jest funkcja prozodyczna, czyli np. oznaczenie przerwy w wypowiedzi, zawieszenia głosu itp. Użyty pojedynczo może także sygnalizować miejsce, w którym autor chce skłonić czytelnika do refleksji, lub opuszczenie fragmentu tekstu. Z kolei użyty podwójnie wyodrębnia z wypowiedzenia wtrącenie lub dopowiedzenie.

Zasady użycia myślnika

Myślnika używamy:

• by zaznaczyć pominięcie (elipsę) domyślnego członu zdania, np. W poniedziałek czułem się źle, we wtorek — lepiej.
      
• przed wyrażeniem, które ujmuje w ogólny sposób to, co wcześniej scharakteryzowane zostało w sposób szczegółowy, np. Wielozadaniowe telefony i tablety, kompaktowe laptopy, inteligentne zegarki — nowoczesna technologia oferuje coraz więcej udogodnień.
      
• do oznaczenia momentu zawieszenia głosu, np. Środkiem ulicy toczyły się wozy, beczki, bryczki — tam i na powrót („Lalka”, B. Prus).
      
• w miejscach, w których pojawia się element nieoczekiwany, zaskakujący odbiorcę i podniosły, np. Używaj wszystkich środków, od najmniejszej dozy oleju do największej dozy strychniny, a coś ci z tego pomoże, nawet na — nosaciznę. („Lalka”, B. Prus. Wyjaśnienie: nosacizna to choroba odzwierzęca, która przed wprowadzeniem do lecznictwa antybiotyków — 1928 r. — była dla ludzi śmiertelna). Jeżeli ów element nie ma charakteru podniosłego, zaleca się używać dwukropka.

• by wyodrębnić z wypowiedzenia wtrącenie, np. Jechał wtedy — o ile dobrze zapamiętałem — czerwonym samochodem. Warto pamiętać, że dwa przecinki dają słabszy efekt wyodrębnienia niż dwa myślniki, a dwa nawiasy — mocniejszy. Szczególnym przypadkiem są uwagi wtrącone, które zaleca się wyodrębniać właśnie dwoma myślnikami, np. Wokulski — co podkreślają literaturoznawcy — jest bohaterem łączącym w sobie naturę romantyka i pozytywisty.

• do wyrażania relacji między dwoma wyrazami i wartościami. Dokładniej:
– między wyrazami o znaczeniach przeciwstawnych, np. ciepło — zimno,
– między wyrazami oznaczającymi początek i koniec jakiegoś odcinka, np. trasa Warszawa — Poznań,
– jako znak zastępujący wyraz przeciwko, np. mecz Wisła — Legia,
– między liczbami oznaczającymi wartości przybliżone, np. widziałam ten film 2 — 3 razy,
– zastępuje określenie od — do, np. wszystkich chętnych prosimy o dokonywanie wpłat w dniach 15 — 20 listopada,
Warto pamiętać, że w druku cyfry arabskie oznaczające przedział od — do rozdziela się półpauzą bez użycia spacji, czyli 1939–1945.

• by uniknąć dwuznaczności wypowiedzi, np. Przed zawodami skoncentrowany był na jednym — zwycięstwie.

Myślnika możemy użyć:
    
• by zastąpić czasowniki domyślne (jest, są) przed wprowadzającym orzecznik zaimkiem „to”, np. Madryt — to stolica Hiszpanii.
      
• w rozbudowanych zdaniach, aby po dłuższych członach zaznaczyć powrót do głównej myśli, np. Anka, ta szara myszka, którą znałem w dzieciństwie i z którą bawiłem się do upadłego podczas wakacji u babci — wyglądała zjawiskowo
      
• w wyliczeniach, kiedy kolejne podpunkty rozpoczynają się właśnie od myślnika.

Myślnik w dialogach

Myślnik stosujemy także w dialogach. Każdą wypowiedź bohaterów możemy rozpocząć pojedynczym myślnikiem (nie powtarzamy go). Wtrącenia narratora wyodrębniamy natomiast dwoma myślnikami, np. — Nie kłam pan! — zawołała baronowa. — Przybiegłeś do mnie, śmiejąc się, powiedziałeś, że Stawska ukradła lalkę i że to do niej podobne… („Lalka”, B. Prus)

W przypadku zbiegu myślnika z innymi znakami interpunkcyjnymi:

• pomijamy przecinek przed myślnikiem,

• kropkę, wielokropek, pytajnik i wykrzyknik pozostawiamy.

Komentarze