Nawias - opis, zasady użycia

Nawias - opis, zasady użycia

Nawias jest znakiem interpunkcyjnym, który służy do wydzielania tekstu o charakterze pobocznym, drugoplanowym albo uzupełniającym. Podobną rolę pełnią dwa przecinki oraz dwa myślniki. Wydzielenie za pomocą nawiasu jest jednak najsilniejsze.

W języku polskim najczęściej stosuje się trzy rodzaje nawiasów: okrągły ( ), kwadratowy [ ] i prosty / /. W tekstach specjalistycznych można spotkać jeszcze nawiasy ostrokątne < > i klamrowe { }.

Zasady użycia nawiasu

Nawiasu okrągłego używamy do:

• wydzielania wypowiedzi uzupełniających lub objaśniających tekst główny, np. Mincel dawał nam podarunki, a jego matka w największym sekrecie urządzała nam (i swemu synowi) choinkę. (B. Prus „Lalka”)
      
• wydzielania wtrąconych przykładów i objaśnień, np. Do izby wyższej należą często (np. w Anglii) przedstawiciele arystokracji rodowej.
      
• okrągły nawias zamykający możemy postawić także po liczbach oznaczających kolejne punkty wyliczenia, np. 1) „Faraon”, 2) „Lalka”.
      
Nawiasu kwadratowego używamy do:

• wydzielania wstawek odautorskich. Np. O szczególnej więzi z Minclem Rzecki mówił w ten sposób: „Zdaje się jednak, że Jaś Mincel zrobił inną rzecz, choć nie wspomniał o niej do śmierci i nawet nie lubił o tym rozmawiać. Oto chodził on do różnych jenerałów, którzy odbyli węgierską kampanię, i tłumaczył im, że przecież powinni ratować kolegę w nieszczęściu. No i uratowali mnie, tak że już w lutym 1853 roku [podkreślenie moje — A.A] mogłem jechać do Warszawy.
      
• do oznaczania skrótów w cytatach. Służy do tego wielokropek w nawiasie kwadratowym […].
      
• do otwierania i zamykania wydzielenia, w którym pojawi się nawias okrągły. Przykład: Bohaterowie Lalki [np. Wokulski, Geist, Ochocki (zwłaszcza on)] z nadzieją zwracają się w stronę nauki.
      
• do zapisu fonetycznego. Przykład: Zapis wymowy słowa „patrz” to [pacz].

Zbiegnięcie się nawiasu i innego znaku interpunkcyjnego

W sytuacjach, gdy dochodzi do zbiegnięcia się nawiasu i któregoś ze znaków interpunkcyjnych, stosujemy następujące reguły:

• pytajnik, wykrzyknik, wielokropek umieszczamy przed nawiasem. Przykład: Czy powinienem to zrobić? (Namyślał się przez moment).
      
• przecinek, średnik, pauzę i kropkę umieszczamy po nawiasie zamykającym. Przykład: Wreszcie w pierwszym dniu miesiąca wszyscy dostawaliśmy pensję (ja brałem 10 złotych). (B. Prus „Lalka”). Jeśli w nawiasie znajduje się całe zdanie, kropkę możemy postawić przed nim.

• odnoszące się do tekstu wydzielonego w nawiasie pytajniki, wykrzykniki i cudzysłowy umieszczamy przed zamknięciem nawiasu. Przykład: Zdaje mi się, że rozmawiałem z nim we wtorek (a może to była środa?).
      
Zaleca się unikać zbiegu nawiasu otwierającego z zamykającym. Wyjątkami są sytuacje, w których po nawiasie zamykającym występuje znak skrócenia tekstu (czyli […]) lub po nawiasie zamykającym podawana jest informacja o autorach tekstu.

Komentarze