Nazwiska obcego pochodzenia – zasady pisowni i odmiany

Zasady pisowni nazwisk obcego pochodzenia

Nazwiska obcego pochodzenia zapisujemy, zachowując ich oryginalną ortografię. Wyjątkami są niektóre nazwiska angielskie, francuskie, które możemy zapisywać w formie spolszczonej. Przykładami takich nazwisk są: Szekspir (Shakespeare), Balzak (Balzac), Monteskiusz (Montesquieu).

Zasady odmiany nazwisk obcego pochodzenia

Nazwiska pochodzenia obcego należy w polszczyźnie odmieniać, jeśli tylko istnieje wzorzec odmiany, który można do danego nazwiska dopasować. Reguła ta dotyczy wszystkich nazwisk, niezależnie od ich pochodzenia. Wyjątkiem są oczywiście nazwiska nieodmienne.

W polszczyźnie można wyróżnić wiele szczegółowych reguł dotyczących odmiany nazwisk obcych. Przedstawione są one poniżej.

Nazwiska żeńskie obcego pochodzenia

• Odmianie podlegają jedynie nazwiska żeńskie obcego pochodzenia zakończone na -a.
– Nazwiska zakończone na -owa, -ewa odmieniają się jak przymiotniki o tych samych zakończeniach. Przykład: Pugaczowa, Pugaczowej, Pugaczową.
– Pozostałe nazwiska zakończone na -a odmieniają się podobnie do rzeczowników pospolitych o takim samym zakończeniu. Przykład: Fonda, Fondy, Fondzie, Fondę (podobnie jak banda).
          
• Pozostałe nazwiska żeńskie obcego pochodzenia są nieodmienne.

Nazwiska męskie obcego pochodzenia

Odmienne nazwiska męskie obcego pochodzenia

Nazwiska angielskie i francuskie

• Nazwiska zakończone na spółgłoskę lub -y po samogłosce:
Nazwiska zakończone na spółgłoskę wymawianą (Bush), spółgłoskę niewymawianą (Diderot) lub -y po samogłosce (Disney) otrzymują polską końcówkę bez apostrofu. Wzorami odmiany są dla nich rzeczowniki pospolite o podobnych końcówkach. Przykłady: Bush, Busha, Bushem, Bushowi; Diderot, Diderota, Diderotem, Diderotowi; Disney, Disneya, Disneyowi, Disneyem.
Warto pamiętać, że nazwiska obce zakończone na -ow, -owe, -aw nie odmieniają się w miejscowniku. Przykłady: Shaw, Shawa, Shawowi, Shawa, z Shawem, o Shaw.
    
• Nazwiska zakończone na -e (zapisywane jako -é, -ée, -ai, -eu) odmieniają się jak przymiotniki, z zastrzeżeniem, że odcinamy pierwsze samogłoski końcówek przymiotnikowych (-ego, -emu, -im/-ym). Przykład: Montesquieu, Montesquieugo, Montesquieum.
Jeśli po jednej z wyżej wymienionych końcówek występuje nieme -s lub -x, stosujemy podobny wzór odmiany, ale po niemej spółgłosce umieszczamy apostrof. Przykład: Rabelais, Rabelais’go, o Rabelais’m.
    
• Nazwiska zakończone na -e nieme otrzymują polskie końcówki po apostrofie. Przykład: Moore, Moore’a, Moore’owi, z Moore’em. Taki sam wzór odmiany mają nazwiska, w których po ­-e występuje nieme -s, np. Descartes, Descartes’a, Descartes’owi, Descartes’em.
      
• Nazwiska zakończone na -a odmieniają się podobnie jak polskie nazwiska zakończone na tę samogłoskę. Co ważne, reguła ta dotyczy wszystkich nazwisk męskich obcego pochodzenia. Przykłady: Zola, Zoli, Zoli, Zolę, z Zolą; Kundera, Kundery, Kunderze, Kunderę, z Kunderą.
      
• Nazwiska kończące się w wymowie na -y lub -i po spółgłosce w liczbie pojedynczej odmieniają się jak przymiotniki. Z tym, że:
– nazwiska zakończone na -y w dopełniaczu, celowniku i bierniku otrzymują apostrof, przykład: Murphy, Murphy’ego, Murphy’emu, z Murphym, o Murphym.
– nazwiska zakończone na -i, -ie apostrofu nie otrzymują. Przykład: Christie, Christiego, Christiemu, z Christiem, o Christiem.

W liczbie mnogiej takie nazwiska zazwyczaj nie są odmieniane i zapisuje się je z imionami, nazwami lub tytułami, np. o państwu Murphy.

• W liczbie mnogiej nazwiska pochodzenia angielskiego i francuskiego, które kończą się na spółgłoskę, -y po samogłosce i -e nieme, odmieniają się jak polskie nazwiska kończące się spółgłoską.

Warto pamiętać również o tym, że jeśli w którymś z przypadków gramatycznych brzmienie głoski kończącej temat nazwiska angielskiego lub francuskiego w języku polskim jest inne niż w języku oryginalnym, stosujemy pisownię polską. Przykład: Grant, o Grancie. Jeśli w nazwisku występuje apostrof lub nieme -s, pomijamy je w zapisie. Przykład: Barthes, z Barthes’em, o Barcie.

Nazwiska niemieckie

Nazwiska niemieckie, podobnie jak inne nazwiska obcego pochodzenia, odmieniają się w języku polskim zgodnie z rodzimymi wzorcami odmiany. Oto najważniejsze szczegółowe zasady ich odmiany:

• w nazwiskach zakończonych na -er w przypadkach zależnych pozostawiamy samogłoskę e. Przykład: Beckenbauer, Beckenbauera, o Beckenbauerze. Wyjątkiem są nazwiska dawno przyswojone, w których może wystąpić e ruchome, np. Luter, Lutra.
      

• w nazwiskach zakończonych na -el występuje e ruchome, przykład: Diesel, Diesla, Dieslowi.
      
• nazwiska zakończone na -e oraz -i odmieniają się podobnie jak przymiotniki. Przykład: Goethe, Goethego, Goethemu, z Goethem, o Goethem.
      
• nazwiska zakończone na -au odmieniają się podobnie jak słowo admirał. Wyjątkiem jest miejscownik, w którym się nie odmieniają. Dlatego w tym przypadku zaleca się poprzedzanie ich imieniem (odmienionym) lub tytułem. Przykład: Lenau, Lenaua, Lenauowi, z Lenauem, o (Nikolausie) Lenau.
      
• nazwiska zakończone na -th otrzymują polskie końcówki. W miejscowniku -th zostaje zastąpione przez -c. Przykład: Roth, Rotha, Rothowi, z Rothem, o Rocie.

Nazwiska włoskie

Szczegółowe zasady odmiany nazwisk włoskich są następujące:
    
• nazwiska zakończone na -i odmieniają się jak przymiotniki. Przykład: Paganini, Paganiniego, Paganiniemu, z Paganinim, o Paganinim. W nazwiskach kończących się na -li przed końcówkami -ego, -emu pomijamy niewymawiane i. Przykład: Botticelli, Botticellego, Botticellemu, z Botticellim, o Botticellim.
      
• Nazwiska zakończone na -e także odmieniają się jak przymiotniki. Przykład: Dante, Dantego, Dantemu, z Dantem, o Dantem.
      
• Nazwiska zakończone na -o odmieniają się podobnie jak polskie Puzio. Przykład: Vico, Vica, Vicowi, z Vikiem, o Vicu. Miejscownik niektórych nazwisk może jednak przyjmować inną formę, np. o Canaletcie (o Puziu).

Nazwiska węgierskie

Szczegółowe zasady odmiany nazwisk węgierskich są następujące:

• nazwiska zakończone na spółgłoskę odmieniają się tak samo jak podobne rzeczowniki polskie. Przykład: Liszt, Liszta, Lisztowi, z Lisztem, o Liszcie.
      
• nazwiska zakończone na zakończone na -i oraz -y odmieniają się w podobnie jak przymiotniki. Przed końcówkami -ego, -emu zachowujemy litery i oraz y, a przed końcówkami -im, -ym pomijamy je.

Nieodmienne nazwiska męskie obcego pochodzenia

W polszczyźnie nie odmieniają się następujące nazwiska męskie obcego pochodzenia:
    
• zakończone dźwiękiem niewystępującym w polszczyźnie, np. Dubois (wym. Dibła), Bécu (wym. Beki), Richelieu (wym. Riszelie).
      
• zakończone na ­-u, -kru, -du, -sku, np. Antonescu (wym. Antonesku), Decroux (wym. Dekru).
      
• zakończone na akcentowane -o. Przykłady: Cocteau (wym. Kokto), Rousseau (wym. Ruso).

Komentarze