Nazwy własne – zasady pisowni

Co to jest nazwa własna?

Za nazwę własną uznaje się nazwę, która odsyła użytkownika języka do obiektu jednostkowego, konkretnego. Nazwa pospolita odnosi się natomiast do pewnej grupy (klasy) obiektów o podobnych cechach. Kiedy używamy słowa kot, stosujemy nazwę pospolitą. Istnieje bowiem wiele gatunków kotów, które różnią się wyglądem, ale mają też wspólne cechy (np. należą do rzędu drapieżnych).

Każdy kot może mieć jednak wyróżniające go imię, czyli nazwę własną. Bardzo dobrym przykładem jest tutaj Filemon, sympatyczny kot znany z kreskówek. Tytuł serii, w której występował, zapiszemy Przygody kota Filemona. Dlaczego? Pisane małą literą słowo kot jest nazwą pospolitą, gatunkową. Nazwa własna (imię) brzmi Filemon. Innymi słowy można wytłumaczyć to w następujący sposób: kreskówkowa postać ma na imię Filemon i jest kotem. W taki sam sposób zapiszemy nazwy bohaterów, takich jak: szewczyk Dratewka (z baśni o tym samym tytule autorstwa Janiny Podrazińskiej), król Maciuś Pierwszy (z powieści o tym samym tytule autorstwa Janusza Korczaka), ksiądz Robak (z „Pana Tadeusza”).

Co ważne, występują także nazwy własne składające się z dwóch lub większej liczby członów. Przykłady to: Myszka Miki, Byczek Fernando, Koziołek Matołek, Śpiąca Królewna, Piotruś Pan, Kot w Butach. Jak widać, elementami tych nazw własnych są nazwy pospolite (myszka, koziołek). Rozróżnienie może więc sprawiać trudności. W takich sytuacjach warto sprawdzić, jaka pisownia stosowana jest w wydaniach książkowych.

Jak zapisujemy nazwy własne?

Ze względu na swój wyróżniający, indywidualizujący charakter nazwy własne zapisywane są wielkimi literami. Najczęściej spotykane problemy z ortografią dotyczą wieloczłonowych nazw osobowych (przedstawione powyżej) geograficznych, obiektów, lokali itp.

Wieloczłonowe nazwy geograficzne zapisujemy w następujący sposób:

— jeśli drugi człon jest nieodmieniającym się rzeczownikiem w mianowniku, pierwszy (rzeczownik pospolity), zapisujemy małą, drugi wielką literą. Przykłady: półwysep Hel, pustynia Gobi.
— jeśli drugi człon jest rzeczownikiem w dopełniaczu lub przymiotnikiem w mianowniku, oba człony zapisujemy wielkimi literami. Przykłady: Wyżyna Małopolska, Góra Kościuszki.

W przypadku wielowyrazowych nazw lokali i obiektów reguły nie są tak przejrzyste i przypominają te dotyczące nazw własnych bohaterów literackich, filmowych itp. Należy więc rozróżnić, czy pierwszy człon jest integralnym elementem nazwy czy po prostu nazwą pospolitą. Przykłady: Kawiarnia Naukowa (kawiarnia jest częścią nazwy), kawiarnia Kryształowa (kawiarnia nie jest częścią nazwy, jedynie doprecyzowuje, jakim rodzajem lokalu jest miejsce o nazwie Kryształowa). Nazwy lokali, przedsiębiorstw i obiektów można zapisywać również w następujący sposób: kawiarnia „Kryształowa”, schronisko „Murowaniec”, hotel „Pod Różą”.

Jakie grupy nazw własnych wyróżniamy?

Dwiema głównymi grupami nazw własnych są antroponimy i toponimy. Pierwsze to nazwy osobowe, które odnoszą się do ludzi, postaci literackich itp. Są to m. in. imiona, nazwiska, pseudonimy. Drugie to nazwy określające miejsca, a więc m. in. nazwy geograficzne, miejsc, obiektów itp.

Do nazw własnych zaliczamy także nazwy marek, produktów spożywczych itd. I w tym przypadku, jeśli używamy ich w znaczeniu pospolitym, stosujemy pisownię małą literą, np. jeżdżę fordem. Wielką literą (często także w cudzysłowie) zapiszemy z kolei nazwę marki, a więc: posiadam samochód marki „Ford”.

Komentarze