Odmiana czasownika

Czasownik odpowiada na pytanie co robi?, co się dzieje?, co się z nim dzieje? i oznacza czynność lub stan. W zdaniu najczęściej pełni funkcję orzeczenia. Jest odmienną i samodzielną częścią mowy. Podstawową formą czasownika jest bezokolicznik, np. biegać, pisać, krążyć, mówić, robić, spać itp.

Czasowniki odmieniają się przez:
• osoby
• liczby
• czasy
• tryby
• strony

Odmiana przez osoby to oznaczenie wykonawcy czynności, czyli podmiotu. W języku polskim wyróżnia się trzy osoby:
1. pierwsza osoba: nadawca komunikatu ja (mówię, robię, czytam, gram, śpiewam) lub grupa osób, wśród których znajduje się nadawca —  my (mówimy, robimy, czytamy, gramy, śpiewamy),
2. druga osoba: podmiot i odbiorca to ta sama osoba ty (mówisz, robisz, czytasz, grasz, śpiewasz) lub grupa osób, wśród których znajduje się odbiorca — wy (mówicie, robicie, słuchacie, czytacie, gracie, śpiewacie),
3. trzecia osoba: oznacza zwykle kontekst, czyli przedmiot (osoba lub rzecz), który nie jest ani nadawcą, ani odbiorcą komunikatu — on, ona, ono (np. Jacek śpiewa, Kasia czyta, Kot śpi) lub grupa osób — oni (Jacek i Kasia śpiewają, ludzie śpiewają).

Liczba, przez którą odmienia się czasownik to nic innego jak określenie liczby pojedynczej lub mnogiej.

Liczba pojedyncza:
1. ja (jestem)
2. ty (jesteś)
3. on, ona ono (jest)

Liczba mnoga:
1. my (jesteśmy)
2. wy (jesteście)
3. oni, one ()

Przykładowa odmiana czasownika szukać

liczba pojedyncza liczba mnoga
1. (ja) szukam 1. (my) szukamy
2. (ty) szukasz 2. (wy) szukacie
 3. (on, ona, ono) szuka 3. (oni, one) szukają


Podstawa słowotwórcza słowa szukać to szuka-. Podczas odmiany przez odmiany przez liczby dodawana jest właściwa końcówka osobowa (-m, -sz, -my, -cie, -ją), która informuje o tym czy jest to liczba pojedyncza czy mnoga.

Ponadto istnieje bezosobowa forma czasownika w czasie przeszłym, która jest nieodmienna i przyjmuje końcówkę -no, -to, np.: wypisano, zrobiono, naprawiono, wystawiono, zwrócono itp.  

Kategoria czasu określana jest na trzy sposoby:
1. czas teraźniejszy,
2. czas przeszły,
3. czas przyszły.
       
Czas teraźniejszy zakłada, że rzecz dzieje się w chwili mówienia, np.: (ja) dyktuję, a ty piszesz, (ptak) lata, (śnieg) sypie, (Kasia i Tomek) rozmawiają.

Czas przeszły oznacza, że moment mówienia następuje po procesie, np.: Wczoraj miałam urodziny, (samolot) wylądował, (liście) opadły, (wy) przyjechaliście.

W czasie przyszłym mówienie o rzeczy wyprzedza jej przebieg, np.: Jutro idę na basen, (ona) zrobi, (my) odwiedzimy. W tym przypadku wyróżnia się także dwa rodzaje czasów: czas przyszły prosty (np.: kupię, oddam, przeczytam) oraz czas przyszły złożony (będę pracować, będę zamykać, będę myśleć). Czasowniki w czasie złożonym tworzy się w dwojaki sposób:
1. poprzez połączenie osobowej formy być (będę, będziesz, będzie, będziemy, będziecie, będą) z odmianą 3. osoby liczby pojedynczej w czasie przeszłym, np.: będę pracował, będziesz wychodził, będzie tworzył itd.
2. za pomocą osobowej formy być z bezokolicznikiem, np.: będę pracować, będziesz wychodzić, będzie tworzyć itd.

Tryb czasownika oznacza „realność” jego wykonania. Za jego pomocą wyrazić można stosunek mówiącego do treści wypowiedzenia. Inaczej mówi się o czynnościach, które rzeczywiście się wykonuje, inaczej o czynnościach możliwych do wykonania (przypuszczalnych), jeszcze inaczej o nakazujących.
Wyróżnia się trzy tryby czasownika:
1. tryb oznajmujący (orzekający) — dla czynności, które realnie się odbywają, odbywały lub będą odbywały, np.: zrobię, kupiliśmy, będą trenować,
2. tryb przypuszczający — dla czynności pomyślanych, potencjalnych, pożądanych, niepewnych (hipotetycznych i możliwych do realizacji tylko po spełnieniu tylko określonych warunków), np.: zrobiłbym, kupilibyśmy, potrenowaliby (cechą charakterystyczną jest cząstka by),
3. tryb rozkazujący — pełni funkcję impresywną (nakłaniającą do określonych zachowań) i służy do wyrażania polecenia, zakazu, życzenia, np.: Przynieś mi notes, Nie rób tego, Proszę wejść, zrób, niech kupi, niech trenują, uczmy się.

Czasowniki w czasie przeszłym oraz trybie przypuszczającym odmieniają się przez rodzaje. Dla liczby pojedynczej wyróżnia się trzy rodzaje:
rodzaj męski — on (mężczyzna), np.: mówił, czytał, przyszedł, jechałby, miałby, powtarzałby itp.
rodzaj żeński — ona (kobieta), np.: mówiła, czytała, przyszła, jechałaby, miałaby, powtarzałaby itp.
rodzaj nijaki — ono (dziecko), np.: mówiło, czytało, przyszło, jechało, miałoby, powtarzałoby itp.  
Dla liczby mnogiej:
rodzaj męskoosobowy — oni (mężczyźni), np.: mówili, czytali, przyszli, jechaliby, mieliby, powtarzaliby, itp.
rodzaj niemęskoosobowy — one (kobiety), np.: mówiły, czytały, przyszły, jechałyby, miałyby, powtarzałyby, itp.

Strony czasownika służą do wskazywania wykonawcy czynności. Podstawowy podział stron zakłada istnienie trzech wariantów:
1. strona czynna — oznacza proces, w którym podmiotem jest wykonawca czynności a dopełnieniem odbiorca, np.: Polska odzyskała niepodległość po 123 latach niewoli, myje, robi, zamykać,
2. strona bierna — oznacza uleganie jakiejś czynności (podmiotem staje się odbiorca a dopełnieniem nadawca), np.: Niepodległość została odzyskana przez Polskę po 123 latach niewoli,  jest myty,  jest robiony,  jest zamykany,
3. strona zwrotna — używana, gdy czynność skierowana jest na swojego odbiorcę (podmiot jest jednocześnie wykonawcą czynności), np.: myję się, ubieram się, smucę się, czeszę się, biję się, ale również: troszczyć się o siebie, zadbać o siebie itp.

Wszystkie czasowniki tworzą stronę czynną, ale nie wszystkie mają stronę bierną. Czasowniki, od których można utworzyć stronę bierną nazywane są przechodnimi. Jednak nie wszystkie czasowniki mogą tworzyć stronę bierną. Są to czasowniki nieprzechodnie, do których zalicza się, np.: spacerować, uśmiechać się, iść, czekać, krzyczeć, leżeć itp.

Czasowniki dzielą się na dokonane (czynność, o której mowa została zakończona) oraz niedokonane (czynność jeszcze trwa w chwili mówienia). O aspekcie dokonanym mówi się, gdy czynność oznacza proces zakończony w czasie przeszłym (ale nie odmieniają się w czasie teraźniejszym), np.: zrobiłem, napisałem, nauczyłem lub czasie przyszłym, np.: zrobię, napiszę, nauczę. Natomiast jeśli proces trwa, będzie trwać i nie zakończy się, wówczas jest to aspekt niedokonany (odmieniają się w czasie teraźniejszym oraz przyszłym złożonym), np.: robię, piszę, uczę (się), będę robił, będę pisać itd. 

Komentarze

~ KETCHUP_PL
11/28/19 7:15 PM
dzienkuje przez cb dostałem 5+
~ leo
11/17/19 8:03 PM
super
~ 1234ola4321
10/28/19 4:18 PM
spoko coś tam umiem
~ Majosa
10/21/19 2:42 PM
Spoko
~ Pułapkaxd
10/18/19 12:48 PM
Nie pomaga wogule takie trudne i nie do zrozumienia
~ Mąka paka
10/16/19 6:06 PM
Mars jest płaski
~ Cytryn
10/7/19 9:59 AM
Czemu mam taką panią, że mam sprawdzian i kartkówke z polaka w jednym tygodniu
~ oli
10/4/19 6:49 PM
spoko:)
~ oli
10/4/19 6:44 PM
przydatne :p
~ ktoś
10/3/19 7:25 PM
kto to wszystko wymyślił ja tego nie rozumiem
~ Jagutka
10/3/19 6:08 PM
Daje słowo ,,NIE POMAGA" ja tego nie kumam
~ Liksolix
10/3/19 5:53 PM
Fajne mama mi pokazała
~ Angelika
10/3/19 5:06 PM
Fajnie to było.
~ 1 z polaka zmieni się na 5
10/2/19 4:15 PM
pomogło strasznie
~ Daria
10/1/19 6:52 PM
Fajnie wytłumaczone od razu wszystko zrozumiałam
~ Okno
9/29/19 12:30 PM
Ogółem fajna strona. Nauczyłem się sporo o czasownikach w krótkim czasie :3.
~ Talacha
9/28/19 5:53 PM
nie no jest tu wszystko napisane więc jeśli się wszystkiego nauczyć o czasownikach to tylko tu.
~ Imię lub imię
9/27/19 6:03 AM
Raczej w pół godziny się nie nauczę ale spoko strona
~ Lol
9/24/19 2:20 PM
To jest dziwne I trudne
~ Twoja stara szafa
9/24/19 2:15 PM
Poóczę się z godzinę i może będę miał 5 z sprawdzianu
~ Stary pijany
9/23/19 7:26 PM
Polski jest nudny
~ Stary pijany
9/23/19 7:20 PM
Polski najgorszy
~ Stary pijany
9/23/19 7:20 PM
Polski najgorszy
~ Kropla
9/18/19 5:22 PM
Dzk
~ hwjw
9/17/19 8:25 PM
Jeszcze posiedzę z godzinę może się nauczę na kartkówke
~ LOLEK
9/15/19 3:06 PM
SUPCIOO
~ Królofa
9/11/19 4:32 PM
Fajna strona ale wole zgapiac od ludzi
~ Axijo
9/4/19 12:55 PM
Dzieki tej stronce dostałam 5! Dziekuje!
~ 4funKapik bs
5/29/19 4:31 PM
Dzk bardzo pomogło
~ 4funKapik bs
5/29/19 4:31 PM
Dzk bardzo pomogło
~ Olcia
5/23/19 12:34 PM
Dzięku
~ mam do szkoły
5/16/19 5:41 PM
mam do szkoły!
~ Galaktyka
4/26/19 8:09 PM
Ja nierozumiem ;-;
~ Kein
4/18/19 2:25 PM
Super strona
~ nikola
2/23/19 5:08 PM
mam 20 lat i teraz to ogarniam
~ BLUZEK
2/10/19 10:04 AM
DZIĘKI
~ Imię lub nick
1/14/19 7:21 PM
WeWE mi takie palcie gumy bandyty nie pomogło a zakuwałem całą noc
~ RafiOlo
1/13/19 10:57 AM
nie pomogło
~ RafiOlo
1/13/19 10:57 AM
nie pomogło
~ RafiOlo
1/13/19 10:56 AM
nie wiem o czym myśleć
~ RafiOlo
1/13/19 10:54 AM
nie o czym myśleć
~ LULA
1/12/19 9:38 AM
SUPER STRONKA
~ ola
1/10/19 6:45 PM
bardzo pomoglo
~ Stary
1/8/19 6:15 PM
No nie wiem
~ XD
1/7/19 2:49 PM
Spoko stronka
~ Ania
1/5/19 3:09 PM
Nawet
~ lala
12/31/18 10:11 AM
spoko
~ Twoja Tata
12/18/18 9:27 PM
Dobę Gid Dzięk
~ Michał
12/13/18 7:33 PM
Spoko strona☺
~ Janek
12/11/18 7:23 PM
Lol
~ AMNOOB
12/10/18 6:00 PM
Nice i dont speak Polish
~ Nie umiem POLAKA
12/10/18 5:42 PM
fajne fajne polecam xDD
~ ni
12/9/18 2:57 PM
hm
~ sampreztiz
12/8/18 9:11 PM
Gitesowo to pomoglo
~ LOL
12/2/18 11:15 AM
nudy
~ LOL
12/2/18 11:14 AM
bardzo mi pomoglo
~ ascky
11/26/18 4:53 PM
Ok
~ Uczeń
11/19/18 3:59 PM
Pomogła mi bo jutro mam sprawdzian
~ Aleksandra
10/25/18 6:46 PM
dzięki dardzo
~ Dawerrr
10/23/18 5:53 PM
Dzięki
~ Beata
10/10/18 8:41 PM
Super wyjaśnione
~ XD
10/10/18 7:20 PM
Mega pomogło ale i tak nic nie rozumiem
~ Dinko
10/9/18 6:17 PM
Dzięki za pomoc
~ Maks
10/9/18 5:14 PM
Nudyyy
~ Lol
10/9/18 5:13 PM
Nudy
~ Kuba
10/8/18 3:03 PM
To mi pomogło
~ Zwara
10/8/18 2:55 PM
Spk
~ Zwara
10/8/18 2:55 PM
Spk
~ Hhhh
10/7/18 7:18 PM
Pomogło
~ aditoryba
10/7/18 6:40 PM
Najss
~ Nikola
10/7/18 5:35 PM
Fajne
~ Zuza
10/4/18 3:26 PM
Niemoge znatesici co hciałam
~ Julaxi
10/3/18 4:27 PM
Supcio! Chyba pomogło XD XD
~ Natalia
10/2/18 2:35 PM
Batdzo jestem fajna i lubie najbardziej matme i historie noi może polski ale to troche mnie przeraża jestem pilnom uczennicom i bardzo mam fajnych nauczycieli
~ natulkalubiogórka*-*
9/29/18 4:01 PM
pomoglo XDXDXD
~ Kinga
9/27/18 11:19 AM
Jak odmienić przez niemeskoosobowy rodzaj
~ Julia
9/20/18 9:12 PM
Najlepsza strona ever !!!
~ pat:cja
9/19/18 2:59 PM
fajne
~ Typowy Janusz
9/18/18 6:36 PM
Stlupperr coś czuję że będzie dobra ocena
~ Leni
9/17/18 7:16 PM
Coś czuje że mi sie nie uda
~ ksiezniczka pod ochrona
9/16/18 9:13 AM
super 10/10
~ Nie znam sięna polskim
9/12/18 12:42 PM
7/10
~ ***DORIS***
9/11/18 2:37 PM
SUPCIO !!! DZIĘKI TEMU DOSTAŁAM 5 Z POLAKA !!! DZIĘKUJE !!!
~ ***DORIS***
9/11/18 2:22 PM
supco
~ Tysia el wariatka
9/11/18 1:54 PM
Dzięki temu dostałam 6 z polaka
~ nie umiem pola
5/28/18 3:47 PM
nie umiem polskiego ale mi to pomoglo xd
~ PAOLO
5/27/18 9:43 AM
MEGA
~ KU
5/15/18 3:27 PM
FAJ NE
~ lola
5/14/18 5:59 PM
mega dz
~ Iwcia
5/10/18 4:20 PM
Zbyt skomplikowane :P
~ Iza♥
4/23/18 1:44 PM
Super
~ Bellakolen1
4/12/18 3:37 PM
Niema tu tego czego szukam
~ Serecze
4/2/18 9:42 AM
nawet dobre
~ PosingMold_01
3/1/18 7:53 PM
Spoko dzk
~ adam
1/22/18 6:42 PM
słabo