Pisownia partykuły nie

Pisownia partykuły nie

Partykuła to nieodmienna część mowy, która może być wyrazem lub morfemem (fonem niosący określone znaczenie, niepodzielny na mniejsze jednostki znaczeniowe). Stosowana jest ona w celu nadania wypowiedziom określonego znaczenia lub zabarwienia emocjonalnego. Przykładowymi partykułami są: tylko, chyba, -że (zróbże), nie.
Łączna i rozdzielna pisownia partykuły nie należy do złożonych, nierzadko nastręczających trudności zagadnień z zakresu ortografii polskiej. Jej właściwy zapis ułatwi znajomość najważniejszych reguł.

Łączna pisownia partykuły nie

Partykułę nie piszemy łącznie z:

— rzeczownikami (przykłady: niebezpieczeństwo, nieufność, niechrześcijanin, nie-Polak).
• Jeśli partykuła poprzedza wyraz zaczynający się wielką literą, w zapisie stosujemy łącznik (nie-Polak, nie-Europejczyk, nie-Amerykanin).
      
Wyjątkiem są konstrukcje typu to nie pies, lecz kot strącił wazon.

— Przymiotnikami w stopniu równym (przykłady: nieładny, niebrzydki, nieszybki).
• Z przymiotnikami w stopniu wyższym i najwyższym partykułę nie piszemy rozdzielnie (przykłady: nie gorszy, nie szybszy, nie najgorszy, nie najszybszy). Wyjątkami są formy typu: najniegrzeczniejszy, najniedołężniejszy).
      
W konstrukcjach ze spójnikiem ani także stosujemy pisownię rozłączną, np. lato nie gorące ani nawet nie ciepłe.

— Imiesłowami przymiotnikowymi czynnymi i biernymi (przykłady: niepisany, niewypity, niepiszący, niepijący).
• Wyjątkami są konstrukcje typu nie leżący ale siedzący oraz ze spójnikiem ani, np. to mężczyzna nie pijący ani nie palący.
      
— Przysłówkami utworzonymi od przymiotników (przykłady: niedrogo, nietanio, nieładnie).
• Jeśli partykuła nie jest nie tylko zaprzeczeniem, ale wprowadza przeciwstawienie, zapisujemy ją rozdzielnie. Przykłady: nie ładnie, ale przepięknie; nie szybko, lecz błyskawicznie.
      
Rozdzielna pisownia partykuły nie

Partykułę nie piszemy rozdzielnie z:

— czasownikami (przykłady: nie jestem, nie idzie, nie zrobił, nie napisała).
• Wyjątkami są odrzeczownikowe czasowniki, w których występuje przedrostek nie-, np. niepokoiła się, oraz czasowniki: nienawidzić, niedowidzieć, niedomagać. W przypadku niedosłyszeć lub nie dosłyszeć pisownia partykuły nie zależy od znaczenia. Przykłady: Maciej niedosłyszy (słabo słyszy) oraz Maciej nie dosłyszał dwóch ostatnich słów prezentacji (nie słyszał).
      
— Wyrazami mającymi znaczenie czasownikowe, czyli: brak, można, potrzeba, trzeba, wiadomo, wolno. Przykłady: nie wolno tu palić, nie trzeba było go długo szukać.

— Imiesłowami przysłówkowymi. Przykłady: przyglądał się mu, nic nie mówiąc; wybiegł z domu nie dopiwszy herbaty.

— Formami nieosobowymi zakończonymi na -no, -to. Przykłady: na przyjęciu nie zjedzono wszystkiego, z powodu złych warunków atmosferycznych nie umyto płyty rynku.

— Liczebnikami. Przykłady: nie trzynastu, nie pierwszy, nie cztery.
• Wyjątkiem jest  słowo niejeden (w znaczeniu wielu, wiele).
      
— Zaimkami. Przykłady: nie ja, nie on, nie ty.
• Wyjątkami są formy: niektórzy, niejaki, niewielu.
      
— Wyrażeniami przyimkowymi. Przykłady: nie w domu, nie po myśli, nie dla niego.
• Wyjątkiem jest forma niezadługo (wkrótce).
      
— Partykułami byle, lada. Przykłady: nie byle kto, nie lada wyzwanie.

— Przysłówkami niepochodzącymi od przymiotników. Przykłady: nie dziś, nie jutro, nie bardzo. Wyjątkami są niebawem, nieraz, niezbyt.

— Przymiotnikami w stopniu wyższym i najwyższym.

— Rzeczownikami pełniącymi funkcję orzecznika. Przykłady: Nie szkoda ci zmarnowanych szans? Nie sposób było to przewidzieć.

Rozdzielna pisownia partykuły nie — reguły uzupełniające

Partykułę nie piszemy rozdzielnie z rzeczownikami, przymiotnikami i imiesłowami przymiotnikowymi w następujących sytuacjach:

— partykuła jest nie tylko zaprzeczeniem, ale wprowadza też przeciwstawienie. Przykłady: nie Polak zdobył gola, lecz Anglik; narysowałaś to nie ładnie, lecz przepięknie.

— partykuła występuje między dwiema identycznymi formami, tworząc wyrażenie uogólniające lub oddające niepewność. Przykłady: środa nie środa, każdego dnia musimy pracować rzetelnie, drogi nie drogi — to naprawdę świetny telefon i dobry zakup.

— partykuła następuje po przysłówkach bynajmniej i wcale. Przykłady: bynajmniej nie szczęście dało im wygraną, ale to wcale nie pogoda była największym powodem do zmartwień.

— po wyrażeniach gdyby nie, jeszcze nie, już nie, nawet nie. Przykłady: Gdyby nie ulewne deszcze, stadion byłby lepiej przygotowany; już nie tablety cieszą się największą popularnością.

Komentarze

~ Roxy
3/26/18 6:23 PM
dzięki