Przecinek – opis, zasady użycia

Przecinek jest znakiem interpunkcyjnym oddzielającym, czyli wyodrębniającym mniejsze części w obrębie wypowiedzenia. W języku polskim należy on do najczęściej stosowanych znaków interpunkcyjnych.

Zasady użycia przecinka

Przecinek może być używany pojedynczo lub podwójnie. Stosowany podwójnie służy do wydzielenia wyrazu lub grupy wyrazów w obrębie zdania. Przykłady:

— Był to, jeśli się nie mylę, Sokrates.
— Tego dnia, pamiętam, była ubrana w czerwoną koszulę.

Przecinki podwójne, które oddzielają wtrącone wyrazy lub grupy wyrazów, mogą być zastąpione myślnikami lub nawiasami. Trzeba jednak pamiętać, że myślniki oznaczają wtrącenie mocniejsze, a nawiasy najmocniejsze.

Przecinki stosowane są do:

1. Oddzielania zdania podrzędnego (określającego) od zdania nadrzędnego

Przykład: Cóż pan myślisz, że mi na całą dobę wystarczy widok waszych galanterii i pańskiej siwizny? (B. Prus „Lalka”)

Wśród najważniejszych spójników, zaimków i partykuł, które wprowadzają zdania podrzędne, należy wymienić: aby, aczkolwiek, aż, ażeby, bo, bowiem, by, chociaż, choć, chyba że, co, czy, dlaczego, dlatego, dlatego że, dokąd, dopóki, gdy, gdyby, gdyż, gdzie, ile, iż, jak, jakby, jak gdyby, jaki, jakkolwiek, jako, jako że, jaki, jeśli, jeżeli, kiedy, kim, komu, kogo, kto, którędy, który, mimo iż, mimo że, na co, niech, nim, odkąd, o ile, po co, po czym, podczas gdy, pomimo iż, pomimo że, ponieważ, póki, przy czym, skąd, skoro, tak jak, tylko że, tym bardziej że, w razie gdyby, za co, zanim, zwłaszcza, że, żeby.

Co ważne, przecinkiem nie rozdziela się połączeń partykuł, spójników i przecinków ze spójnikami. Przykłady: Poszedł tam, pomimo że się bał. Mógłbym to zrobić, tylko że nie mam czasu. Nie rozdziela się również dwóch sąsiadujących ze sobą spójników oraz spójnika i zaimka względnego, np. Powiedział, że jeśli potrzebuje pieniędzy, mogę liczyć na jego pomoc. Zawsze mnie odwiedzał, a gdy sam chorował, dzwonił lub pisał.

Warto pamiętać, że przecinka nie stawia się w wyrażeniach utartych, jak np. leży jak ulał (Ta sukienka leży jak ulał), uciekać gdzie pieprz rośnie (Na widok dzika Marek uciekł gdzie pieprz rośnie).

Przecinek pomija się również przed zaimkami względnymi wprowadzającymi pozorne, nierozwijane zdanie podrzędne. Przykłady: Nie wiem jak (Nie wiem, jak to się stało), Nie wiem kiedy (Nie wiem, kiedy to się stało).

Przecinkiem wydziela się również imiesłowy zakończone na: ­–ąc, –wszy, –łszy. Przykłady: Spacerując po lesie, znalazł ptasie gniazdo. Skończywszy pracę, położyła się spać. Wszedłszy do domu, zapalił światło.

2. Bezspójnikowego łączenia zdań współrzędnych

Przykład: Wstał, rozejrzał się po domu, podszedł do lodówki, wyjął butelkę wody, odkręcił nakrętkę i zaczął pić z wyraźnym uczuciem ulgi.

3. Rozdzielania zdań współrzędnych spójnikowych

Przecinkiem rozdzielamy zdania współrzędne połączone spójnikami:

— przeciwstawnymi (a, ale, aliści, inaczej, jednak, jednakże, jedynie, lecz, natomiast, przecież, raczej, tylko, tylko że, tymczasem, wszakże, zaś, za to). Przykłady: Nie chciał iść do szkoły, lecz zmusiła go do tego mama. Mówiłem do niego, a on nie słuchał.

— wynikowymi (więc, dlatego, toteż, to, zatem, stąd, wobec tego, skutkiem tego, wskutek tego, i (= więc, toteż), przeto, tedy). Przykłady: Adam znalazł dobrą pracę, więc był szczęśliwy. W dzieciństwie został pogryziony przez psy, stąd panicznie się ich bał. Co ważne, przed I występującym w charakterze spójnika wynikowego, także można postawić przecinek. Zbliżał się sprawdzian, i (więc, toteż) Adam musiał wziąć się do nauki.

— synonimicznymi, nazywanymi także wyjaśniającymi (czyli, to jest, to znaczy, innymi słowy). Przykład: Ma zbyt wysoki poziom cukru, czyli jest zagrożony cukrzycą.

Przecinkiem nie rozdzielamy zdań współrzędnych połączonych spójnikami:

— łącznymi (i, oraz, tudzież, i zarazem), np. Jutro chciałbym zrobić zakupy i iść do kina.

— rozłącznymi (lub, albo, bądź, czy), np. W wakacje pojedziemy nad morze albo odwiedzimy ciocię mieszkającą w Zakopanem.

— wyłączającymi (ani, ni), np. Tego dnia nie poszłam do szkoły ani nie odwiedziłam babci.

4. Oddzielania części zdania pojedynczego

Przykład: Czuję się zdrowy, gotowy do pracy. Takie zdanie możemy przeformułować w następujący sposób: Czuję się zdrowy i gotowy do pracy.

5. Wprowadzania wyjaśnień i wyliczeń.

Przykład wyjaśnienia: Miałem dużo czasu, to jest 30 minut, ale i tak nie zdążyłem rozwiązać zadania.

Przykład wyliczenia: W szkolnej bibliotece można znaleźć wiele arcydzieł polskiej literatury, jak np. „Lalka”, „Potop”, „Nad Niemnem”.

6.  Wprowadzania wyrażeń wtrąconych

Przykład: Maria jechała wtedy autobusem, chyba linii 165, czytając książkę i niczego się nie spodziewając.

Komentarze