Pytajnik – opis, zasady użycia

Pytajnik (znak zapytania) to znak interpunkcyjny określający intencję osoby mówiącej, która chce uzyskać informacje od osoby będącej adresatem wypowiedzi. Co ważne, zdania pytające mają intonację rosnącą (zwaną też antykadencją). Ułatwia to ich rozpoznawanie w mowie.

Pamiętajmy jednak, że nie wszystkie zdania pytające mają charakter pytań samoistnych (np. O której godzinie kończysz pracę?). Niektóre służą do wyrażania niepewności, zdziwienia (np. Już dwudziesta?). Wyróżniamy także pytania retoryczne (Któż zbadał puszcz litewskich przepastne krainy, / Aż do samego środka, do jądra gęstwiny? — A. Mickiewicz „Pan Tadeusz) oraz będące delikatną formą nacisku, prośby (Czy możesz tu podejść?). W zależności od rodzaju zdania pytającego intonacja może nieco się różnić.

Zasady użycia pytajnika

Pytajnik stosujemy:

• na końcu zdań pytających, które wymieniono powyżej. Szczególną sytuacją są tytuły, które mają formę pozornie pytającą. W nich znak zapytania możemy pominąć, np. Co robią sportowcy przed zawodami (taki tytuł można rozszerzyć do formy: Pokażemy, co robią sportowcy przed zawodami).
      
• na końcu zdań pytających rozłącznych, np. Czy przyszli już, czy nie? lub Przyszli już czy nie?
      
• do zaznaczenia wątpliwości dotyczących autentyczności przekazywanych informacji. W takich sytuacjach znak zapytania zamykamy w nawiasie i umieszczamy po budzącej wątpliwości informacji, np. Babcia i dziadek wzięli ślub w 1948 (?) roku.
      
• do zastępowania innych znaków oddzielających, np. przecinków. Jeśli znak zapytania zostanie użyty właśnie w taki sposób, następujący po nim wyraz zapisujemy małą literą, np. O Sienkiewiczu? słowami Sienkiewicza? Dobrze!

Pytajnik w zdaniach złożonych

W zdaniach złożonych:
    
używamy pytajnika, gdy zdaniem pytającym jest zdanie nadrzędne, np. Czy wiesz, że Polska odzyskała niepodległość w 1918 roku?
      
używamy pytajnika w zdaniach współrzędnie złożonych, gdy drugie zdanie jest pytajno-rozłączne (zaczyna się od ale czy, ale jak, ale co), np. Biegnie naprawdę szybko, ale czy zdąży?
      
nie używamy pytajnika, gdy zdaniem pytającym jest zdanie podrzędne (tzw. pytanie zależne), np. Wiedziała, kto zjadł ciastka.

Połączenie pytajnika z wykrzyknikiem

Pytajnik może być łączony z wykrzyknikiem:

• by wzmocnić emfazę (nadać wypowiedzeniu bardziej emocjonalny charakter), pytajnik umieszcza się przed wykrzyknikiem, np. Więc nikt nie zdecyduje się na próbę?! (B. Prus „Lalka”)

• pytajnik po wykrzykniku może oznaczać emocje, zdziwienie, zakwestionowanie treści zdania wykrzyknikowego, np. Naprawdę tak uważasz!?

Komentarze