RZ i Ż – zasady pisowni

Jakie są zasady pisowni Ż i RZ? We współczesnej polszczyźnie istnieje spółgłoska Ż, którą zapisujemy jako Ż lub połączenie liter RZ, co jest uzasadnione historycznie. W wyrazach, w których obecnie znajduje się RZ, niegdyś funkcjonowało miękkie R (R’), wciąż obecne w niektórych językach słowiańskich (np. rosyjskie morie, polskie morze). Z czasem, pod wpływem zmian zachodzących w wymowie, dołączyła do niego spółgłoska Ż. W jej sąsiedztwie miękkie R stopniowo zanikało, aż stało się zupełnie niesłyszalne.

Ż – zasady pisowni

Kiedy piszemy Ż? Otóż:

  • gdy wymienia się na DZ, np. koleżanki – koledzy, księża – księdza;

  • gdy wymienia się na G, np. książka – księga, odważnik – waga;

  • gdy wymienia się na H, np watażka – wataha, drużyna – druh;

  • gdy wymienia się na S, np. niżej – nisko, węższy – wąski;

  • gdy wymienia się na Z, np. każę ­– kazać, obrażony – obraza;

  • gdy wymienia się na Ź (ZI), np. zamrożony – mroźny, duży – duzi;

  • po literach R, L, Ł, np. rżnąć, zelżał, łże, małżonka (od tej reguły istnieją jednak wyjątki, np. współrzędny, półrzadki);

  • w partykułach zawierających -że lub -ż, np. jakże, wszakże, jakiż, niemalże;

  • po literze N w wyrazach zapożyczonych, np. branża, rewanż;

  • w takich wyrazach rodzimych, jak: gżegżółka, piegża, mżawka, wżdy, zawżdy;

  • w wyrazach zakończonych na -eż lub -aż (spójniki, rzeczowniki rodzaju żeńskiego lub wyrazy zapożyczone z języka francuskiego), np. młodzież, sprzedaż, chociaż, pejzaż.


RZ – zasady pisowni

Kiedy piszemy RZ? Otóż:

  • gdy wymienia się na R, np. marzec – marca, wierzyć – wiara;

  • gdy wymienia się na RR, np. mirze – mirra, Canberze – Canberra;

  • w końcówkach wyrazów: -erz, -arz, -mierz, -mistrz, np. harcerz, tancerz, mocarz, malarz, wodomierz, Włodzimierz, ogniomistrz, kapelmistrz (od tej reguły istnieją jednak pewne wyjątki, np. instruktarz (książka z instrukcjami), masarz (pracownik masarni);

  • po spółgłoskach: B, P, T, D, K, G, CH, J, W, np. przodek, brzeg, strzał, drzwi, krzak, rozgrzany, chrzan, obejrzeć (od tej reguły także istnieją wyjątki, gdzie w miejscu spodziewanego RZ pojawia się SZ, np. przedszkole, pszczoła, babsztyl, bukszpan, całokształt, kształcić, kształt, kształtny, odszkodowanie, wykształcenie, pszczoła, pszenica, pszenżyto, słupszczanin, hochsztapler, w tym w formach stopnia wyższego i najwyższego przymiotników utworzonych za pomocą przyrostka -szy, np. lepszy, najlepszy). Po wymienionych spółgłoskach wyjątkowo piszemy Ż, jeśli dodajemy do nich partykułę -że, np. zróbże, ugotujże, lub gdy rozpoczynający się literą Ż rdzeń wyrazu znajduje się po przedrostku zakończonym na jedną z tych spółgłosek, np. obżartuch, nadżerka.

 

Wszystko jasne? Sprawdź się, zrób zadanie!

Komentarze

~ riolu 25
13.03.2026, 15:21
jak mam to zapamiętać !!??
~ lizus
14.12.2025, 12:46
god
~ 67
14.12.2025, 12:45
dobre do nauki
~ elo zuza
20.05.2025, 15:31
spoko
~ end.
08.05.2025, 10:32
spoko do nauki
~ xd
05.05.2025, 18:21
teraz tylko to zapamietac
~ Cyśka
04.03.2025, 15:01
Przecież tu są błędy
~ Essowny gość
18.02.2025, 19:06
Nic nie umiem a Czemó bo tak
~ Pavkman
10.11.2024, 11:14
Długie xd
~ SITO
16.10.2024, 17:41
Trochę za długie a na polaku ma to wszystko tylko ze w skrócie XD