Tryby czasownika

Tryb czasownika to kategoria gramatyczna, która określa stosunek osoby mówiącej do wypowiadanych treści. Odmiana czasownika przez tryby pozwala więc tworzyć formy, dzięki którym można coś stwierdzać, formułować polecenia i życzenia, a także wyrażać przypuszczenia i wątpliwości.

 

Co to jest tryb?

Tryb to kategoria fleksyjna czasownika określająca stosunek osoby mówiącej do treści, które wypowiada. Relacja ta może przebiegać na trzy sposoby – czynność lub stan, o których się mówi, mogą być rzeczywiste/prawdziwe, możliwe/wątpliwe lub konieczne.

W związku z tym w języku polskim wyróżnia się następujące tryby:

1) tryb oznajmujący,

2) tryb przypuszczający,

3) tryb rozkazujący.

Tryb oznajmujący (orzekający)

Tryb oznajmujący, zwany także orzekającym, służy do mówienia o czynności lub stanie, które mają miejsce teraz, odbyły się w przeszłości lub dopiero zaistnieją. Oznacza to, że orzeka o procesach rzeczywistych, konkretnych, np.:

Czytam książkę.

Pójdę dziś na spacer.

Upiekłam wczoraj pyszne ciasto.

Tylko w trybie oznajmującym czasownik przyjmuje formy czasu. Dzieje się tak ze względu na to, że tryb oznajmujący – jako jedyny spośród wszystkich trybów – służy do mówienia o rzeczywistych i faktycznych czynnościach lub stanach, których oznaczenie w czasie (w teraźniejszości, przyszłości lub przeszłości) jest możliwe.

Tryb przypuszczający (warunkowy)

Tryb przypuszczający, zwany także warunkowym, służy do mówienia o czynności lub stanie, których zaistnienie jest możliwe po spełnieniu określonych warunków lub jest nierealne. Oznacza to, że wyraża procesy prawdopodobne albo nierzeczywiste. W trybie przypuszczającym mówi się więc o czymś, co mogłoby się zdarzyć, gdyby zaistniały ku temu odpowiednie okoliczności, np.: 

Gdybym miała dużo pieniędzy, pojechałabym w daleką podróż.

Przyszłabym do ciebie, gdybyś mnie zaprosiła.

Tryb rozkazujący

Tryb rozkazujący służy do wyrażania poleceń, zakazów lub życzeń. W trybie rozkazującym można więc komunikować żądanie lub prośbę, które mają wywołać w przyszłości określone stany, np.:

Wyjdź stąd!

Włącz telewizor.

Podaj mi tę książkę. 

Komentarze