Zdania złożone

W języku polskim oprócz zdań pojedynczych występują też zdania złożone. Jak sama nazwa wskazuje, są one zbudowane z kilku zdań składowych, czyli zawierają więcej niż jedno orzeczenie. Dzielimy je na zdania złożone podrzędnie i zdania złożone współrzędnie.

 

Zdania złożone podrzędnie

Zdanie złożone podrzędnie składa się ze zdania podrzędnego i nadrzędnego (nie mogą one istnieć samodzielnie, ponieważ wzajemnie się uzupełniają).

Wyróżniamy następujące rodzaje zdań złożonych podrzędnie:

  • przydawkowe – w tym przypadku zdanie podrzędne określa zdanie nadrzędne, np. Powtarza tyle słówek (ile?), ile zapamięta;
  • dopełnieniowe – zdaniem nadrzędnym pytamy o zdanie podrzędne pytaniami przypadków zależnych, np. Czyta książki o tym (o czym?), co ją interesuje;
  • okolicznikowe – mamy kilka typów zdań okolicznikowych: miejsca, czasu, celu, przyczyny, warunku, sposobu, stopnia i miary, przyzwolenia, np. Powtarza słówka wtedy (kiedy?), kiedy ma czas; Czyta książki (dlaczego?), ponieważ to lubi;
  • podmiotowe – w zdaniu nadrzędnym podmiot wyrażony jest zaimkiem ten, ta, to, a zdanie podrzędne odpowiada na pytania kto? co?, np. Dostał to (co?), czego chciał;
  • orzecznikowe – w zdaniu nadrzędnym orzecznik wyrażony jest zaimkiem taki, taka, takie, a zdanie podrzędne odpowiada na pytania jaki jest? kim jest? czym jest?, np. Jestem taki (jaki jest?), jaki byłem zawsze.

 

Zdania złożone współrzędnie

Zdanie złożone współrzędnie różni się od zdania złożonego podrzędnie tym, że jego części składowe, czyli zdanie podrzędne i nadrzędne, mogą istnieć jako samodzielne zdania, ponieważ nie określają się wzajemnie.

Istnieje kilka rodzajów zdań złożonych współrzędnie:

  • łączne – czynności współistnieją ze sobą, łączy je ten sam czas i przestrzeń; zdania są połączone za pomocą spójników łącznych i, oraz, tudzież lub bezspójnikowo, np. Powtarza słówka i słucha muzyki;
  • rozłączne – czynności wykluczają się wzajemnie; zdania są połączone za pomocą spójników rozłącznych lub, albo, bądź, czy, np. Posłucham muzyki albo pójdę na spacer;
  • przeciwstawne – czynności przeciwstawiają się sobie; zdania są połączone za pomocą spójników przeciwstawnych ale, lecz, jednak, zaś, np. Ugotował obiad, ale nie posprzątał pokoju;
  • wynikowe – jedna czynność wynika z drugiej; zdania są połączone za pomocą spójników wynikowych więc, toteż, zatem, dlatego, np. Zaczął się uczyć, dlatego ściszył muzykę.

Komentarze