Prawem kaduka – definicja i znaczenie wyrażenia
Wyrażenie prawem kaduka według słownika języka polskiego przyjmuje następujące 2 znaczenia -
- bezprawnie, samowolnie, bez podstawy prawnej lub moralnej; zwykle z odcieniem nagannego przywłaszczenia albo zawłaszczenia czegoś.
- przez bezpodstawną uzurpację, na zasadzie „bo tak", „na siłę", bez realnego uprawnienia do działania lub posiadania czegoś.
Odmiana wyrażenia prawem kaduka przez przypadki
Wyrażenie prawem kaduka jest nieodmienne i nie zmienia formy przez przypadki ani liczby. Zachowuje stałą postać w użyciu, ponieważ funkcjonuje jako utrwalony związek frazeologiczny.
Przykłady zastosowania wyrażenia prawem kaduka – korpus języka polskiego
Wyrażenie to pojawia się najczęściej w tekstach publicystycznych, historycznych i literackich, gdy autor chce podkreślić samowolę, bezprawie albo bezpodstawne roszczenie do czegoś.
Poniżej przedstawiamy 3 cytaty z korpusu języka polskiego, które pokazują typowe użycie wyrażenia prawem kaduka w autentycznych tekstach:
Buczkowski swoim pisarskim prawem kaduka jest wszędzie, i to – bywa – wszędzie jednocześnie...
ustach, nie mogłem go przełknąć, gdy pomyślałem, że prawem kaduka wyróżniono mnie spośród moich towarzyszy... - Obłęd
Nad zbiorową radością jawił się zawsze cień śmierci. Prawem kaduka ja go tam zaraz widziałem... - Obłęd
Kwalifikacja tematyczna wyrażenia prawem kaduka
Kwalifikacja tematyczna to przypisanie wyrażenia do dziedziny, z którą wiąże się jego znaczenie i typowe użycie. Pomaga określić, w jakim obszarze języka dana jednostka jest najbardziej naturalna.
W przypadku wyrażenia prawem kaduka najbardziej naturalna kwalifikacja tematyczna to:
frazeologia
↓
język ogólny
↓
wyrażenie oceniające bezprawne lub samowolne działanie
Wyrażenie to należy do zasobu frazeologicznego polszczyzny i ma wyraźnie ocenny charakter. Używa się go wtedy, gdy chce się podkreślić, że ktoś działa bez należnego tytułu, na wyrost albo z rażącym przekroczeniem uprawnień.
Etymologia wyrażenia prawem kaduka
Wyrażenie prawem kaduka pochodzi z dawnej polszczyzny i wiąże się ze słowem kaduk, oznaczającym niegdyś majątek bezspadkowy, przechodzący na rzecz władcy lub innej osoby uprzywilejowanej. Z czasem związek ten zaczął oznaczać działanie dokonane bezprawnie, samowolnie albo z uzurpacją, a więc „jakby czyimś prawem", choć w istocie bez prawnego uzasadnienia.
- pol. kaduk → dawniej: majątek bez spadkobierców, przejmowany na podstawie prawa kaduka
- pol. prawo kaduka → dosł. „prawo do przejęcia majątku bezspadkowego"
- związek frazeologiczny → znaczenie przenośne: „bezprawnie, samowolnie"
Komentarze